خمس اينك سه سهم باقيمانده را اينطور معرّفى مىفرماين :
و سه قسم ديگر براى يتامى و مساكين و ابناء سبيل مشروط به اينكه هرسه طائفه از هاشميين و سادات باشند منظور شده است .
مرحوم شارح در تفسير يتامى مىفرمايد :
ايشان اطفال نابالغى هستند كه پدر نداشته باشند .
و در معناى مسكين اينطور فرموده :
مراد از مساكين معناى عامّى است كه شامل فقراء نيز بشود زيرا در هر موردى كه اين دو لفظ به تنهائى ذكر شوند ديگرى را شامل مىشود .
و در ذيل ابناء سبيل چنين مرقوم فرمودهاند :
به همان وجهى كه در باب زكات گفتيم بايد بايشان نيز از باب خمس كمك نمود .
يعنى شخصى وقتى سفر بر او منقطع شد و توان مالى هم نداشت كه به سفر خود ادامه دهد از باب خمس بقدرى بوى مىدهند كه او را به مقصد يا به مكانى كه قادر بر تهيّه هزينه سفرش باشد برساند .
مرحوم مصنّف بعد از ذكر سه سهم باقى و مستحقّين آن فرموده :
هر سه گروه بايد از سادات باشند يعنى از طرف پدر به هاشم منتسب شوند نه از ناحيه خصوص مادر و نيز كسانى كه از طرف پدر به مطلّب برادر هاشم منتهى شوند به عقيده مشهور مشمول اينحكم نيستند .
پس در كلام مصنّف ( ره ) دو مدّعا ديده مىشود :
الف : هاشمى به كسى مىگويند كه از طرف پدر به هاشم منتسب شود نه خصوص مادر .
ب : غير او يعنى كسانى كه بهاشم منسوب نيستند بلكه به برادر او
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 290
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٩٠