شرح فارسى :
مرحوم مصنّف مىفرماين :
ششم : گنج .
شارح ( ره ) مىفرماين :
و آن مالى است كه در زير زمين به قصد پنهان كردن ذخيره شده باشد و آن يا در بلاد كفر پيدا مىشود و يا در شهرهاى اسلامى ، در صورت اوّل بدون قيد و شرط احكام گنج بر آن مترتّب بوده و خمس آن را شخص واجد بايد بدهد و در فرض دوّم در صورتى خمس واجب است كه بر آن اثر اسلام نباشد مثل اينكه روى سكّهها نقش سلاطين اسلام ديده نشود و الّا لقطه بوده و احكام آن مترتّب مىشود .
ناگفته نماند حكم گنج در جائيست كه آن را در ملكى كه مالك دارد پيدا نكنند اگرچه مالكش در ازمنه قبل و سنوات پيشين بوده باشد چه آنكه در اين صورت واجد حقّ تصرّف در آن ندارد بلكه بايد آن را به مالكش معرّفى كند و مالك اگر اعتراف نمود كه مال او است بر واجد لازم است بدون مطالبه بيّنه و قسم مال را به وى رد كند ولى اگر اظهار بىاطّلاعى كرد واجب است به مالك قبل از او معرّفى كند اعمّ از اينكه مالك قبلى بايع بوده يا واهب و يا غير اين دو باشد ، پس اگر وى نيز اقرار و اعتراف نمود كه صاحبش است بوى داده و در غير اين صورت وظيفه اين است كه به مالك قبل از آن اطّلاع دهد و به همين منوال تحقيق و تجسّس لازم است تا جائى كه ممكن باشد .
سپس مىفرماين :
اگر در وقت معرّفى به مالكين زمين آنها اعتراف كردند كه گنج مزبور مال ايشان است زيرا ملك مورّث آنها بوده و او آن را در زمين مخفى
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 241
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٤١