پس تشبيه در جواز عمل باجتهاد است نه در اصل جواز اجتهاد .
قوله : فيجب حينئذ الاجتهاد : مقصود از [ حينئذ ] حين العلم بخطاء قبلة البلد .
قوله : الاجتهاد فيها : ضمير در [ فيها ] به قبله بلد راجعست
متن :
و المراد بقبلة البلد محراب مسجده ، و توجه قبوره ، و نحوه ، و لا فرق بين الكبير و الصغير .
و المراد به بلد المسلمين فلا عبرة بمحراب المجهولة كقبورها كما لا عبرة بنحو القبر و القبرين للمسلمين ، و لا بالمحراب المنصوب في طريق قليلة المارة منهم .
شرح فارسى :
[ مقصود از قبله بلاد ]
مرحوم شارح مىفرماين :
مقصود از قبله بلد كه گفتيم به آن مىتوان اعتماد كرد علامات دالّه بر آنست همچون محراب مسجد و كيفيّت بناء قبور و طرفى كه حيوانات را در آن بلد به آن سمت ذبح مىكنند .
و در اعتبار اين علائم فرقى نيست بين اينكه شهر بزرگ باشد يا كوچك البتّه لازمست از بلاد اسلامى محسوب شود لذا محراب شهرهاى مجهول كه معلوم نيست از بلاد مسلمين باشد هم چون قبورش معتبر نبوده و بعنوان مناط و ملاك قبله نمىتوان از آنها استفاده كرد چنانچه در بلاد مسلمين وجود يك قبر يا دو قبر را نمىتوان علامت سمت و جهت قبله قرار داد همانطورى كه از محراب مساجدى كه در بين جادههائى كه عابرين آن كم مىباشند و رفت و آمد مسلمين خيلى رائج نيست نمىتوان قبله را معيّن نمود .
قوله : محراب مسجده : يعنى مسجد بلد .