مرادات متكلّمين را احراز مينمايند ودر اين امر فرقى نيست بين آنكه ظواهر مفيد ظنّ بمراد بوده يا مفيد نباشند چه آنكه اگر كسى در مخالفت با ظاهري كه مشتمل بر تكليف است اينطور عذر بياورد :
از آن ظنّ پيدا ننمودم تا بآن مبادرت ورزم .
عذرش مسموع نيست .
ونيز در اين امر فرقى نيست بين ظواهر اخبار يا ظواهر كتاب اگرچه در ظواهر كتاب اختلاف است ، بعضي آنرا حجّت وگروهى آنرا حجّت ندانسته وفرمودهاند :
استفاده از ظواهر صرفا اختصاص باهل ذكر يعنى حضرات معصومين عليهم السّلام دارد ، ولى اين كلام از نظر محقّقين صحيح نيست ، زيرا در بسيارى از روايات مضامينى وارد شده كه ائمّه عليهم السّلام أصحاب وديگران را باستفاده از ظواهر قرآن ارجاع مىدادند .
2 - حجّيت قول لغوى
گفته شد ، ظواهر كلمات در تعيين مرادات ومقاصد حجّت هستند ، حال مىگوئيم :
اگر با قطع احراز ظهور نموديم ، يعنى يقين كرديم كه ظاهر فلان جمله معناى كذائى است ، در اينصورت بآن عمل نموده وترديدى در آن نيست ، ولى در غير اينصورت اگر عدم احراز ناشى از احتمال وجود قرينه باشد ، خلافي نيست كه با اصالة عدم القرينة اين احتمال را ميتوان رفع نمود وبدينوسيله كلام را در معناى خودش ظاهر قرار داد واگر احتمال مزبور سببش احتمال قرينيت موجود باشد يعنى كلام محفوف به لفظ يا غير آن بوده كه احتمال ميرود متكلّم بواسطة آن خلاف معناى ظاهر را اراده كرده باشد ، در اينصورت كلام مجمل بوده وچنين ظاهري حجّت نيست بلكه بهتر بگوئيم :