قرار مىدهد ولى در عين حال اشكال ندارد كه بر سر ماضي نيز درآيد .
وجواب از استدلال دوّم را اينطور مىدهيم :
بعد از « ان » شرطيّه اگرچه ماضي محلّا محكوم بجزم است ولى جهتش آنستكه « ان » شرطية اثرش اينستكه معناى ماضي را از گذشته به استقبال منقلب مىنمايد از اينرو در محلّش نيز اثر جزم گذارده همانطورى كه مضارع را خالص براي استقبال قرار داده ودر لفظ آن اثر جزم مىگذارد .
شرح
قوله : وقد اختلف من ذلك في امرين : مشاراليه « ذلك » ان مىباشد .
قوله : زعم انّها غيرها : ضمير فاعلى در « زعم » به ابن طاهر راجع است وضمير در « انّها » به الموصولة بالماضي ودر « غيرها » به الموصولة بالمضارع عود مىكند .
قوله : فلا تدخل على غيره : يعنى على غير الاستقبال .
قوله : كاسين وسوف : يعنى همانطورى كه سين وسوف بر غير استقبال داخل نميشود .
قوله : انّها كانت الناصبة : ضمير در « انّها » به « ان » راجع است .
قوله : لحكم على موضعها بالنصب : يعنى موضع ان وصلهاش .
قوله : ولا قائل به : ضمير در « به » به منصوب بودن ماضي راجع است .
قوله : فانّها تخلّص المضارع : ضمير در « فانّها » به نون تأكيد راجع است .
قوله : وبا أدوات الشرط : يعنى وانّه منتقض بأدوات الشرط .
قوله : مع دخولها على الماضي : ضمير در « دخولها » به أدوات الشرط راجع است .
قوله : انّه انّما حكم الخ : ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » است .
قوله : لانّها اثرت القلب إلى الاستقبال : ضمير در « لانّها » به ان الشرط برمىگردد .
قوله : في معناه : يعنى في معنى الماضي .
قوله : في محلّه : يعنى محلّ ماضي .
قوله : كما انّها لما اثرت التخليص الخ : ضمير در « انّها » به ان شرطية راجع است .
الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — صفحة 187
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٨٧