آيا صله « ان » فعل امر واقع ميشود يا اينفعل براي صله واقع شدن براي « ان » صالح نيست ؟
مخالف در اينمسئله أبو حيّان است وى اينطور پنداشته كه صله « ان » فعل امر واقع نميشود وهرعبارتى كه بسمع رسيده ودر آن فعل امر صله براي « ان » واقع شده بايد بگوئيم « ان » در آن تفسيريّه است .
سپس وى براي اثبات اينمدّعا به دو دليل استدلال كرده است :
دليل اوّل : ان با فعل امر وقتي بمصدر تأويل برده شوند معناى امر فوت ميشود پس براي حفظ معناى امريّت مىبايد ان را مصدريه تقدير نكنيم .
دليل دوّم : ان با فعل امر نه فاعل واقع شده ونه مفعول لذا صحيح نيست بگوئيم :
اعجبنى ان قم يعنى « ان » را با « قم » فاعل براي « اعجبنى » قرار دهيم ونيز صحيح نيست بگوئيم :
كرهت ان قم يعنى « ان » را با « قم » نميتوان مفعول براي « كرهت » دانست در حاليكه اگر بجاى « قم » فعل ماضي يا مضارع آورده بوديم فاعليّت ومفعوليتش صحيح بود پس با توجه باين نكته بايد بپذيريم امر صله واقع شدنش براي « ان » صحيح نيست .
جواب مصنّف از استدلال اوّل أبو حيّان
مصنّف مىگويد :
در جواب از استدلال اوّل أبو حيان مىگوئيم فوات معناى امريّت از فعل امر در هنگامى كه صله براي « ان » واقع شود همچون فوات معناى ماضويت واستقبال است از ماضي ومضارع در وقتي كه صله براي « ان » قرار گيرند پس اگر فوات معنا مانع از صله قرار گرفتن امر براي « ان » باشد مىبايد همين فوات از صله واقع شدن ماضي ومضارع براي آن نيز ممانعت كند .
از اين گذشته أبو حيان مصدريّه بودن « ان » مخفّفه از مثقلّه را قبول دارد در حاليكه همين اشكاليكه در صله قرار گرفتن امر نموده در مثل :