ان أكون : فعل مضارع منصوب ، صيغه متكلم وحده ، ضمير « انا » اسم است . براي « أكون » و « اوّل المسلمين » كه بعد قرار گرفته خبر آن مىباشد در تأويل مصدر ، مفعول لأجله براي « أمرت » مىباشد .
قوله : والّذى اطمع ان يغفرلى : آية ( 82 ) از سوره شعراء .
تجزيه وتركيب
الذي : موصول اسمى ، معطوف است به « الذي » كه قبل از اين آية مىباشد . معرفه ، مبنى .
اطمع : فعل مضارع ، صيغه متكلم وحده ثلاثي مجرد ، از باب علم ، يعلم ، متعدي ، معلوم ، ضمير « انا » در آن مستتر است باستتار وجوبي وفاعل آن مىباشد ، معرب .
ان : حرف ناصب ، عامل ، مبنى .
يغفر : فعل مضارع ، صيغه مفرد ، مذكر ، غائب ، ثلاثي مجرد از باب ضرب ، يضرب ، متعدي ، معلوم ، منصوب است به « ان » ودر تأويل مصدر بوده ومصدر مؤل يا منصوب است تا مفعول براي « اطمع » باشد يا مجرور است به « في » مقدّره وجمله « اطمع ان يغفرلى » صله وعائد است براي « الذين » محلّ از اعراب ندارد .
لي : جار ومجرور ، متعلق به « يغفر » ظرف لغو .
قوله : في قرأته حمزة ولا تحسبنّ الخ : در قرائت حمزه كلمه « تحسبن » با تاء مخاطب قرائت شده لذا ضمير « أنت » فاعل آن بوده و « الذين » مفعول آن است كه بجاى هردو مفعول قرار گرفته واما بنابر قرائت كسانيكه آنرا با ياء خواندهاند كلمه « الذين » فاعل آن است واز مورد استشهاد خارج مىباشد .
قوله : لولا ان منّ اللّه علينا : آية ( 82 ) از سوره قصص .
الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — صفحة 184
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٨٤