امّا وقت آشاميدن آن
پس آن زمانى است كه تشنگى صادق ، به هم رسيده باشد و منع نكند از آن مانعى .
يعنى حالات و عوارضى كه منافى شرب آن است ، متحقّق نباشد . و اما مقدار آب ، پس بايد كه آشاميده شود به قدر آنچه بدرقگى « 1 » غذا و تسكين حرارت نمايد . و هركه در مزاج او حرارت بيشتر باشد او را احتياج به آب ، بيشتر است . و كسانى كه بر مزاج ايشان ، برودت مستولى مىباشد ، مىبايد كه به قدر امكان از آن احتراز نمايند . و اگر عياذ باللّه كسى را شرب سموم اتفاق افتاده باشد ، از شرب آب احتراز نمايد . چه آب به سبب سرعت نفوذ و لطافتى كه دارد ، سبب انتشار سم در بدن مىشود مگر آب نيم گرم كه سبب قى و دفع سم مىگردد . و بايد كه روغن كنجد و روغن زيتون ، در آب نيم گرم داخل سازد كه قى به سهوت ممكن شود . و يا به طبخ تخم انجره و مسكه « 2 » و روغن گاو استفراغ نمايند و طعام بسيار بايد كه خورد اگر سبب قى شود فهو المطلوب
[ 28 b ]
و الّا سبب كمى مضرت سم مىشود .
و نيز مناسب است كه حب الغار و گل مختوم را مساوى هم با روغن زيتون سرشته ، يك درم بخورند . و بعضى گفتهاند كه اگر مسموم ، فضلهء خروس را با آب نيم گرم بياشامد ؛ فورا سبب بيرون آمدن سم مىشود . و بعد از آنكه در قى ، استقصاء كرده باشند ؛ قدرى شير خورده باز قى نمايند . و اگر در زير شكم ، اثرى محسوس شود حقنه بايد كرد . و اگر معلوم باشد كه كدام زهر است به ادويهء مخصوص ، معالجه بايد نمود چنان كه در مطوّلات مذكوره است .
و گاهى اتفاق مىافتد كه مسافر ، به منزلى به بلدى مىرسد كه غير آب شور و تلخ و بد مزه و ثقيل يافت نمىشود . پس مناسب مىنمايد كه رسالهء تدبير شيرين نمودن آب و لطيف ساختن آن را بر سبيل ايجاز و اختصار ذكر نمايد . و اين به چند طريق ممكن است .
هامش
( 1 ) . در نسخه با همين ضبط آمده است .
( 2 ) . مسكه : كره .