غذا را هضم نيكو بدهد هر خود فروتر . « 1 » و بعد از قدر زمانى برگردد ، و بر جانب چپ و بر جانب راست خوابيدن ، موافق احاديث است و ظاهرش اين است كه در اين رساله ، سهوى يا اسقاطى از كتاب ناشى شده است . و اللّه اعلم . « 2 »
الباب الحادي عشر في الفصد و الحجامة الخ باب يازدهم در فصد و حجامت و منفعت آنها و دلايل موجب آنها و اختيار ايام و مواضع بر آن و چيزى كه بايد خورد
[ 19 b ]
از اطعمه و اشربهء عقب فصد و حجامت
پس اگر بدن قوى باشد و فصد ، ضرور باشد ، در ترك فصد يك ساعت ، خطر عظيمى است ، زيرا كه باعث علل و امراض مىشود . و دلالت مىكند بر زيادتى خون و هيجان آن به حرارت بدن و سرد ثقل خصوصا در وقت سجده و سرخى روى و گونه و چشمها و شيرينى مزهء دهن . پس اگر همهء اين علامات در تمام بدن باشد ؛ بايد كه فصد بدن كنند . و اگر اين علامات مذكوره در اعلاى بدن مثل سر و چشم و رو باشد فصد قيفال « 3 » مىكند . و اگر در اسافل بدن يا در كبد يا در ريه باشد ، فصد باسليق « 4 » مىكند .
هامش
( 1 ) . م : فروتن .
( 2 ) . ر . ك : قانون در طب ، ج 1 ، صص 397 - 399 .
( 3 ) . قيفال : از رگهاى بنيادين تن كه در گذشته رگ زدن آن را در بيمارىها سودمند مىدانستند . امروزه به اين رگ « سياهرگ سرى » گفته مىشود كه خون را از مغز به سمت پايين آورده و سرانجام از سوى راست قلب براى پالايش به شش و بازگشت دوباره به سوى چپ قلب آماده مىكند تا به كمك رگ بزرگ بدن كه همان آئورت است به سراسر ياختههاى تن آدمى اكسيژن رسانى شود .
( 4 ) . باسليق : رگى در بازوان چپ و راست كه چون قيفال از بنيادينترين رگهاى تن آدمى براى رگ زنى بوده كه در حالات درمانى و پيشگيرى به فصد آن اقدام مىكردند . امروزه پزشكان به آن سياهرگ قاعدهاى( Basilic vein )نام مىدهند . يادآور مىشود در گذشته از سرخرگها - شريانها / شرايين - خونگيرى نمىكردند . چون دستكم دو دشوارى بزرگ براى اين كار مىدانستند : يكى اينكه باز شدن سرخرگ خطرناك است و بستن آن دشوارى فراوانى دارد . و دو ديگر آنكه ، اساسا خونگيرى براى خارج كردن خونهاى آلوده بوده كه در -