و تولّد خواب از بخار حارّ رطبى است كه مرتفع مىشود از معده به سوى دماغ ؛ پس مىپوشاند دماغ را و منع مىكند آن را از فعل خودش . مثل بخارى كه صعود مىكند از زمين به هوا كه حايل است در ميان ماه و روشنى آفتاب كه منع مىكند اين روشنى را از كامل كردن فعلش . و بر قدر ارتفاع اين رطوبت بخارى ، درازى
[ 18 b ]
خواب و كوتاهى اوست . يعنى درازى و كوتاهى خواب ، تابع ارتفاع اين رطوبت بخارى است . و مىبايد كه قيلوله در بهار و تابستان بيشتر باشد از قيلوله « 1 » در پاييز و زمستان . و اين از راه درازى روزها و كوتاهى شبهاست و بالجمله مىبايد كه خواب كردن ، به قدر احتياج و عادت باشد . و همچنين بايد كه به عقب رياضت و چوگان بازى كه از اقسام رياضت « 2 » باشد . و بايد كه خواب بعد از رسيدن طعام ، به اسفل معده باشد . و بايد كه بخوابد در مكان معتدل الهواء در كيفيات اربع . يعنى گرمى و ترى و سردى و خشكى . و همچنين معتدل در روشنى و تاريكى . و اوّلا مىخوابد بر جانب چپ به قدر دو ساعت يا سه ساعت . پس اگر حاجتى او را بكشاند به گرديدن به جانب ديگر ، پس مىگردد . و اگر تشنه شده باشد در خواب ، پس از بيدارى ، زود نبايد آب بياشامد . بلكه مىخورد معتدل المزاج ، آب مخلوط به سكنجبين و صاحب
[ 19 a ]
صفراء ، آب نار ترش و شيرين و آب سيب و ريباس ، و صاحب سوداء ، آب عسل ، و صاحب بلغم آب عسل با ادويهء حارّه .
و شيخ در قانون گفته كه هرگاه تشنه شوى در شب ، اوّلا آب مخور . بلكه بيرون كن پاى خود را از لحاف ، كه اگر تشنگى كاذب است بر طرف مىشود و ميل به آب نمىشود . و اگر تشنگى بعد از آن باقى باشد ، آب بخورد .
و مخفى نماند كه شيخ در كليات قانون بيان نموده كه افضل هيآت نائم « 3 » آن است كه ابتدائا بر جانب راست بخوابد به جهت آنكه غذا در آن وقت در قعر معده به تمامه « 4 » جاى بگيرد . و بعد از آن به جانب چپ بخوابد به جهت آنكه با كبد ، مشتمل بر معده بشود و
هامش
( 1 ) . قيلوله : خواب ميان روز و پيش از غذا .
( 2 ) . رياضت : ورزش .
( 3 ) . افضل هيآت نائم : بهترين شكلهاى خفته .
( 4 ) . تركيبى نااديبانه است در متن .