علل و امراض متولّد مىشود . ما بيان مىكنيم جميع آنچه محتاج اليه حفظ صحت است .
ان شاء اللّه تعالى .
بدانكه حذقهء اطباء ، جهت حفظ صحت ، معاجين و تراكيب بسيارى تأليف نمودهاند و اكثر آنها با جميع امزجه ، موافقت ندارد و چيزى كه اسهل از همه و با اكثر مزاجها موافق و با تجربه شده است چنانچه صاحب جامع بغدادى « 1 » در كتاب خود از حضرت آدم - على نبيّنا و عليه السّلام -
[ 8 a ]
نقل نموده و ساير اطبّاء نيز در كتب مدوّنهء خود نقل كردهاند آن است كه از اوّل نزول شمس به برج حمل تا نزول آن به برج سرطان « 2 » هر روز يك درم رازيانه با يك درم قند كوبيده سفوف نمايند كه در آن سال از جميع امراض ، محفوظ و حواسّش صحيح مىماند و باصره را تقويت عظيمى مىكند . و محلّل رياح غليظه و مفتّح سدد ، و نافع از گزيدن حيوانات گزنده ، و مدرّ بول و نافع از وجع كلى و مثانه است . « 3 »
و اطبّاء منافع بسيارى از رازيانه نقل نمودند و اين مختصر ، گنجايش آن ندارد .
الباب الرابع فى تدبير كل يوم إلى آخره باب چهارم در تدبير هر روز
هر روز واجب است كه بر خود لازم سازد كه چون صبح شود ، بعد از آنچه اللّه تبارك
هامش
( 1 ) . اين كس ، همان است كه امروزه با نام ابن بيطار مىشناسيم . الجامع لمفردات الاغذية و الادوية شاهكار اوست كه منابع بنيادين دانش مفردات دارويى كهن است كه به سال حدود 640 ه . ق تدوين يافته است .
( 2 ) . مراد از آن اوّل فروردينماه تا اوّل تيرماه سال خورشيدى است .
( 3 ) . ابن بيطار ذيل مدخل رازيانج ، اين يادكرد را از شريف - ادريس تميمى - نقل نموده است . و شريف آن را از ابن وحشيه - و با عنوان صاحب الفلاحة النبطيّة - و او نيز از آدم - عليه السّلام - نقل قول نموده است . آنچه از درمان گونههاى گوناگون بيمارىها از سوى مترجم رساله ياد شده در آن ديده نمىشود . تنها پس از آنكه از مصرف دورهء سه ماههء آن و تكرار آن در هر سال سخن مىراند و مىنويسد : البته بيمار نمىشود و اگر عمر طبيعىاش را سپرى كند ، حواسش تا زمان مرگ سالم مىماند ( الجامع لمفردات الادوية و الاغذية ، ج 2 ، ص 429 ) . خلاصه آنكه جزئيّات بيمارى در متن عربى رساله نيامده است . و هرچه هست به شكلى كلّى براى درمان بيمارى آمده است .