بسيار گرم و خشك نباشد كه بسوزاند . بلكه بهتر اين است كه از هركدام به قدرى داخل شود كه مقاومت ضدّ خود تواند نمود . و تركيب چنينى را معتدل حقيقى مىنامند . و همچنين است فصول و ازمنه .
پس بهتر و افضل فصول و ازمنه ، فصل بهار است به سبب اعتدال روزگار و ابتداى نشو و نما و استعداد علوق در حيوانات ، و تساوى روز و شب ، و نموّ درختها و گياهها و ظهور برگها و شكوفهها . و اين اعتدال مذكور ، سبب تفصيل و تقديم او بر فصول ديگر است . و به تحقيق كه چون اشارهء اجمالى كرديم به ذكر
[ 7 a ]
معنى اعتدال حقيقى ، پس شروع مىنماييم در ذكر حال ابدان انسان و چيزى كه اگر حفظ نمايند آن را ، دايم ماند صحت ايشان .
الباب الثالث فى ذكر الأبدان و ما يحتاج إليه لحفظ صحته ذكرا مجملا إلى آخره باب سيم در ذكر ابدان و آنچه محتاج اليه حفظ الصحة است مجملا
چون ابدان ، بنا بر آنچه اللّه تعالى به حكمت بالغهء خود از طبائع بر آن قرار داده است ؛ دائمة التحلّل است به اين معنى كه حرارت غريزيه را در بدن انسان خلق كرده و هوا را نيز بر بدن انسان محيط ساخته و اين هر دو به تدريج به تحليل مىبرند اجزاى بدن انسانى را ؛ پس لابد و ناچار است انسان را از بدل ما به تحليلى كه قايم مقام آن تواند بود و سبب نشود و سماء و بقا و اعتدال طبائع باشد چندانكه باقى تواند بود قوّت انسان مر او آخر عمر است . و اين اعتدال تمام ، به دو خير حاصل مىشود : يكى غذايى كه
[ 7 b ]
موافق طبع و بنيه و عادت و فصل باشد و غذا را به قدر احتياج از آنچه طبع او به آن راغبتر باشد ميل نمايد .
مراد اين است كه خواهش طبع را در گوارش غذا و حفظ صحّت ، فى الجمله دخلى هست و ديگرى اخراج فضول متولده در بدن . زيرا كه اگر فضول اخراج نشود ، خواهش غذا و اشتهاى صادق به هم نمىرسد . و بدن انسانى به اين سبب از اعتدال منحرف ، و