جواب آن است كه قرص اندروخون « 1 » پيش از تركيب ترياق ، از جملهء ترياقات بود « 2 » كه جهت سموم به كار مىداشتند . چون ماغينوس « 3 » اراده نمود كه اين قرص را در ترياق زياده نمايد به همان اجزاء ، مركّبا اضافه « 4 » نمود تا اثرى كه تابع آن مزاج است و از آن مركّب به تجربه ظاهر شده بهتر به ظهور رسد . و معلوم است كه مجرّب بهتر از غير مجرّب است .
چنانچه « 5 » شيخ الرئيس مىفرمايد كه سبب در آنكه مجرّب بهتر است ؛ آن است كه هر دواء « 6 » مركّب را به حسب بسايط حكميّت « 7 » و به حسب مجموع و جملهء صورت « 8 » ، حكمى ديگر است . و غير مجرّب افادهء فايدهاى مىكند كه به اعتبار بسايط است تنها . و فايدهاى كه از مزاج حاصل شده معلوم نمىگردد « 9 » كه آيا زايد « 10 » است در آن يعنى « 11 » يا ناقص و در مجرّبه « 12 » دواء مركب « 13 » محقق است .
و بسا كه فايده در صورت مزاجى بيشتر باشد از بسايط . و چون تركيبى « 14 » ، مركّب شود از مركّبات و مفردات مزاجى كه از مجموع حاصل شود « 15 » غير مزاجى است كه از مجموع همان ادويه حاصل مىشود « 16 » چون مفردا مفردا داخل كنند . پس در جميع مركّبات به تخصيص ترياقات كه به صورت نوعى عمل مىكنند ، اجزاء مركّبه را همچنان مركّبه داخل بايد كرد تا صورت و خاصيّت به حال خود باقى ماند .
و شيخ الرئيس به اين معنى تصريح مىفرمايد و مىگويد كه بسيارى از تراكيب ، مركّب است « 17 » از مفردات و مركّبات مثل ترياق كه مركّب است از اجزاء مفرده و اقراص « 18 » ثلاثه پس هر قرص را به سبب مزاج مخصوص ، خاصيّتى است كه در مفردات يافت نمىشود
[ 27 b ]
و « 19 » معترضى « 20 » را رسد كه بگويد كه به تجربه معلوم شده كه اثر ترياق در سميّت بيش كم است .
هامش
( 1 ) . م : اندروماحسن .
( 2 ) . م : بوده .
( 3 ) . س و ن : ماعينوس .
( 4 ) . م : داخل .
( 5 ) . ن : چنان كه .
( 6 ) . ن و م : دوايى .
( 7 ) . ن : حكمى است .
( 8 ) . س : صورة .
( 9 ) . ن و م : نمىشود .
( 10 ) . م : زائد .
( 11 ) . ن : معنى .
( 12 ) . ن : مجرب .
( 13 ) . ن و م : - دواء مركب ، + بر دو امر ، م : هر دو امر .
( 14 ) . ن : بر كسى .
( 15 ) . م : شد و .
( 16 ) . ن : شود ، + و .
( 17 ) . م : - است .
( 18 ) . ن : امراض .
( 19 ) . م : - و .
( 20 ) . ن : معرض ، م : معترض .