جميع خصال الّا در ادرار « 1 » بول و تقويت معده ، كه در اين دو اثر ، ناردين بيشتر است از براى علت مذكوره ، هر دو را داخل نمودند .
و سبب جمع دهن بلسان و حب بلسان آن است كه روغن بلسان در جميع افعال از حب قوىتر است « 2 » ، ليكن لطيف است و زود به تحليل مىرود . و حب ، غليظ است ، اثرش ديرتر باقى مىماند جهت بقاء و ثبات ، حب را نيز داخل ساختند .
و سبب جمع فوتنج جبلى و مشكطرامشيع آن است كه مشكطرامشيع ، لطيفتر « 3 » است و در ادرار ، قوتش زياده است . و فوتنج جبلى به سموم و لدغ « 4 » عقرب نافع است و غليظتر است جهت ملاحظهء مذكور جمع هر دو نمودند . چون از اين وجوه ، علت ادخال بعضى ديگر از ادويهء ترياق كه بدل يكديگر واقع مىشوند و نزديك به هماند در افعال استنباط مىتوان كرد ، چون ملاحظهء خصوصيّت « 5 » افعال هريك بنمايند « 6 » و تفصيل به تطويل مىانجاميد ، به همين قدر اختصار شد .
و ايضا فايده در جميع ادويهء مشتركه « 7 » در فايدهء آن است كه در اين صورت « 8 » صور و امزجهء « 9 » مختلفه مؤثر است « 10 » به خلاف صورت « 11 » وحدانى .
اگر پرسند كه سبب چيست كه قرص اندروخون داخل ترياق نمودند و حال آنكه غير اجزاء اصلى « 12 » ترياق ، جزوى ديگر ندارد ، غير دار شيشعان « 13 » و قصب الذريره « 14 » و اقحوان و مصطكى در « 15 » بعضى نسخ ، پس لايق چنان « 16 » بود كه ادويهاى اضافه مىكردند .
و اگر زيادتى اجزاء مىخواستند ، چرا وزن « 17 » اجزاء « 18 » زياده نكردند « 19 » ، بلكه « 20 » تركيب « 21 » ديگر ساختند ؟
هامش
( 1 ) . ن : خصال الادرار .
( 2 ) . ن و م : بلسان در جميع افعال قوىتر از حب است .
( 3 ) . ن : لطيف .
( 4 ) . س : لذع ، ن : لذغ .
( 5 ) . ن : خصوصيه .
( 6 ) . ن : مىنمايد .
( 7 ) . ن : مشترك ، س : + كه ، ن و م : - كه .
( 8 ) . س : صورة .
( 9 ) . م : افرجه .
( 10 ) . ن : مختلفه فوموشست .
( 11 ) . م : صور .
( 12 ) . ن : - اصلى .
( 13 ) . م : دار شيسعان .
( 14 ) . ن : قصب الزريره .
( 15 ) . ن : بر .
( 16 ) . ن : - لايق چنان .
( 17 ) . ن : اوزان .
( 18 ) . ن : مفردات .
( 19 ) . ن : بكردند .
( 20 ) . س : بلك ، ن : بلكه .
( 21 ) . ن : تركيبى .