كردند و به حسب كثرت و قلّت فايده ، اوزان لايقه اختيار نمودند . از مفيد كثير المنفعة « 1 » بيشتر آوردند « 2 » ، از قليل المنفعة « 3 » كمتر . و همچنين از ضعيف الاثر ، بيشتر اختيار كردند « 4 » و از قوى الاثر ، كمتر تا مركّبى « 5 » جامع النفع جليل القدر كثير المنفعة « 6 » عام الاثر « 7 » در جميع سموم و امراض مركّب شد .
و در تركيب ترياقات ، به تخصيص ، ترياق اكبر ، چند غرض « 8 » ملاحظه نمودند :
اوّل ترياقات و فادزهرات « 9 » كه مقاومت با سموم مختلفه
[ 25 a ]
كند و اعضاء را از مضرّت سموم و نهوش نگاه دارد اختيار كردند .
دوم « 10 » مقويّات اعضاء به تخصيص ، اعضاء شريفه و رئيسه تعيين « 11 » نمودند تا قواء و اعضاء به سبب تقويت « 12 » آن ادويه قوّت يابند و قادر شوند بر دفع مضرّت سموم از بدن .
سيوم « 13 » از مجفّفات « 14 » سم كه نشف مادّهء سم كند ، اختيار كردند .
چهارم ، منقيّات و مقطعات آوردند كه اعضاء و احشاء و مجارى « 15 » را از مادهء سم پاك سازد و به طريق معهودهء معدّه به عرق و اسهال و ادرار و قى و نزف « 16 » طمث دفع كند .
و در تركيب جميع ترياقات ، امور مذكوره ملاحظه بايد نمود [ و ] « 17 » واجب است كه ترياق از ادويهء چهار نوع مذكور مركّب باشد . و اگر با « 18 » انواع ادويهء مذكوره مبدرقات « 19 » و دافعات « 20 » ضرر و امثال آن جمع كنند ترياق كامل باشد . و جامع جميع منافع بود و خالى باشد « 21 » از جميع مضار مثل ترياق فاروق كه مستجمع جميع محامد است .
هامش
( 1 ) . س و ن : كثير المنفعه .
( 2 ) . م : آورند .
( 3 ) . س : قليل المنفعه .
( 4 ) . ن : كرد .
( 5 ) . م : تا ركبى .
( 6 ) . س : كثير المنفعه .
( 7 ) . م : تمام الاثر .
( 8 ) . س : عرض ، ن و م : غرض .
( 9 ) . م : فادزهر است .
( 10 ) . ن : دويم .
( 11 ) . س و ن : تعين .
( 12 ) . س : تقويه .
( 13 ) . ن : سيم .
( 14 ) . س : محففات .
( 15 ) . ن : اعضاء و مجارى و احشاء .
( 16 ) . س : نرف ، ن : نزف .
( 17 ) . س : - و افزوده از ن .
( 18 ) . ن : به .
( 19 ) . س : مبدوقات ، ن : مبذرقات ، م : مبدقات .
( 20 ) . م : رافعات .
( 21 ) . ن : - باشد .