گرم و خشك است در سيوم « 1 » و ديگرى در اول « 2 » چهارم .
مختار ، ثقيل تازه است . به نهش هوام و سموم بارده به تخصيص « 3 » ، افيون فايده دهد .
مدرّ بول و حيض و مقوى معده بود به تخصيص سفيد . و رطوبات برچيند و به جميع امراض سرد « 4 » بلغمى « 5 » فايده دهد .
شربتى تا نيم مثقال است .
مضرّ است به گرده « 6 » ، مصلحش عسل است .
بدلش دو وزن زنجبيل بود .
فقاح اذخر « 7 »
اذخر « 8 » را خلال مأمونى « 9 » و تبن مكه گويند . به يونانى سحيلس خوانند « 10 » .
مختار ، عربى سرخ باريك خوشبوست .
مسيح گويد : گرم و خشك است در دوّم « 11 » و گويند در اوّل « 12 » . و گويند گرم است در اول خشك « 13 » در دوم .
تنقيهء سر و دماغ « 14 » و تحليل نفخ « 15 » نمايد « 16 » سنگ گرده بريزاند و ورم بلغمى معده و جگر زايل گرداند « 17 » . تقويت « 18 » معده كند و ادرار بول و حيض نمايد .
ابن قف گويد : نافع است به نهش هوام ، به تخصيص « 19 » عقرب « 20 » .
شربتى يك مثقال . گويند معتدل « 21 » خون باشد .
هامش
( 1 ) . ن : سيم .
( 2 ) . م : + و .
( 3 ) . ن : بارده خصوصا .
( 4 ) . ن : + و .
( 5 ) . س : بلغى .
( 6 ) . م : + و .
( 7 ) . س : ادخر .
( 8 ) . س : ادخر .
( 9 ) . س : مانونى .
( 10 ) . ن : گويند در منابع در دسترس تنها در تحفهء حكيم مؤمن و نه در مدخل فقاح اذخر ، بلكه در حرف سين ضبط سجيلس آمده و يادآورى شده كه به لغت يونانى اذخر است .
( 11 ) . ن : دويم .
( 12 ) . مقصود ، مسيح دمشقى است . تذكرهء جامع ابن بيطار ، ج 1 ، ص 22 .
( 13 ) . م : + است .
( 14 ) . ن : + كند .
( 15 ) . س : نفح .
( 16 ) . م : + و .
( 17 ) . ن : كند .
( 18 ) . س : تقوية .
( 19 ) . س : تحصيص .
( 20 ) . العمدة فى الجراحة ، ج 1 ، ص 253 .
( 21 ) . م : مقلل .