از جوهر حارّ مسهل و جوهر بارد قابض از اين جهت به وجع مفاصل مفيد است و ترياق جميع اوجاع مفاصل است . و به خاصيت « 1 » ، تسكين « 2 » درد مفاصل نمايد و به قوت اسهال « 3 » ، بلغم « 4 » خام از مفاصل و تمام اندام بيرون آورد و باه زياده كند .
و از جالينوس منقول است كه به معده بسيار بد است « 5 » . مصلحش گويند كتيرا « 6 » است يا « 7 » قند و زعفران .
شربتى « 8 » مثقال بود .
بدلش يك وزن تربد « 9 » و دو دانگ افتيمون و عشرى خربق « 10 » سفيد است . و رازى گويد : بدل آن در درد « 11 » مفاصل يك وزن ورق حنا و نيم وزن مقل است « 12 » . و گويند بدل آن بوزيدان « 13 » و تربد « 14 » است « 15 » .
ساذج « 16 »
به يونانى مالاثرون و مالاثيرون گويند « 17 » . و آن برگى است شبيه به برگ جوز كه در
هامش
( 1 ) . س : بخاصية .
( 2 ) . س : مسكين .
( 3 ) . ن : ابهال .
( 4 ) . م : - بلغم .
( 5 ) . تذكرهء جامع ابن بيطار ، ج 2 ، ص 54 .
( 6 ) . نج : كثيرا .
( 7 ) . ن : با .
( 8 ) . ن : + يك .
( 9 ) . م : تربه .
( 10 ) . م : خريق .
( 11 ) . ن و م : - درد .
( 12 ) . در تذكرهء جامع ( ج 2 ، ص 54 ) از اين نظريه رازى ياد نمىكند و شايد از رسالهء الابدال الادويهء رازى بهره گرفته باشد .
( 13 ) . ن : + است .
( 14 ) . م : تربه .
( 15 ) . ن : - است .
( 16 ) . س : سادج ، ن : سادح .
( 17 ) . ابو ريحان در صيدنه ( ص 327 ) كه به ضبط نامهاى گويشها و زبانهاى مختلف پيرامون مفردات پزشكى پرداخته به اين معادلهاى يونانى اشارهاى نكرده است . در تذكرهء جامع ابن بيطار ( ج 2 ، ص 3 ) به شكل مالايتزن و در پانويس به شكل مالانيون و بلانون ضبط شده است . در اختيارات بديعى به نقل از صاحب منهاج ( ص 215 ) دو ضبط مالانيرون و مالانرون آورده شده ، ولى در حرف ميم كتاب به شكل جداگانه ياد نشده است . در تحفهء حكيم مؤمن ذيل ساذج كه به شكل نادرست سارج آمده ( ص 141 و 142 ) از اين دو اصطلاح ياد نشده ، امّا در حرف ميم از مالاشيرون ( ص 240 ) با يادآورى اينكه يونانى است ، معادل سداب ياد كرده كه نادرست است .