فطر « 1 » و امثال آن ، اثر تمام دارد . مجملا نافع است به جميع ادويهء قتّال « 2 » بارده و لدغ « 3 » هوام باردالسم « 4 » . و صواب آن است كه در اول سموم مشروبه ، شراب اندك ندهند « 5 » كه به جهت مناسبت روح قلبى و روحانيت و لطافت و تنفيذ « 6 » ، زودتر كيفيّت سم به دل مىرساند .
و از جالينوس منقول است كه افيون و شوكران چون به شراب مخلوط سازند بيشتر و بيشتر اثر مىكند به شرط آنكه افيون و شوكران بيشتر باشد و شراب كمتر . امّا چون برعكس باشد شراب ، قوّت افيون و شوكران « 7 » ناقص مىگرداند و در آخر « 8 » كه كيفيّت سم ضعيف شده « 9 » باشد فايدهء معتد به دارد و دفع ضرر و جبر نكايت « 10 » اثرش نمايد . و معده و جگر و عروق پاك گرداند و فضول « 11 » را به عرق و ادرار دفع كند .
و ريحانى ، شراب خوشبوى خوش طعم است .
صنعته ، آب انگور جنس « 12 » صاف در خم كنند . بعد از آنكه خم را به كسنه « 13 » و عنبر و عود دود كرده باشند و قرنفل و جوز بوّاء و دارچينى و بزباز و عود و بالنگو « 14 » و « 15 » لسان الحمل نيم كوفته « 16 » در كيسه « 17 » كنند و در آن خم اندازند و بگذارند تا كامل شود .
و « 18 » صاحب حاوى گويد : در هر سى رطل عصير ، دو رطل قند يا عسل اضافه نمايند « 19 » .
دار فلفل
ديسقوريدوس « 20 » گويد كه اول ظهور « 21 » ثمرهء فلفل ، دار فلفل است . و در ميانش
هامش
( 1 ) . ن و م : فطراء .
( 2 ) . ن و م : قتاله .
( 3 ) . س : لدع ، ن : لدغ .
( 4 ) . م : بارد اسم .
( 5 ) . م : بدهند .
( 6 ) . س : تنقيد .
( 7 ) . م : - بيشتر باشد و شراب . . . افيون و شوكران .
( 8 ) . ن و م : اواخر .
( 9 ) . ن : - شده .
( 10 ) . س و م : نكايه ، ن : نكاية .
( 11 ) . ن : فصول .
( 12 ) . ن : ن س ، م : بحس .
( 13 ) . س : واژهاى است ناخوانا ، ن : به كشته ، م : يكسه .
( 14 ) . ن : بالنگوه .
( 15 ) . ن : - و .
( 16 ) . ن : بالنگوه .
( 17 ) . ن : - و .
( 18 ) . م : - و .
( 19 ) . در تذكرهء جامع ابن بيطار در مدخل خمر ( ج 2 ، ص 341 ) اين نكته يافته نشد و به الحاوى او نيز دسترسى حاصل نشد .
( 20 ) . س : ديسيقوريدوس ، ن : ديقوريدوس ، م : ديسقوريدوس .
( 21 ) . س : طهور .