جنطيانا « 1 »
اين اسم مشتق است از نام جنطيس « 2 » ملك كه اولا بر حقيقت اين دواء « 3 » اطلاع يافته .
كوشاد نيز خوانند .
برگش به لسان الحمل ماند و ساق مجوّف دارد و بيخ غليظ « 4 » .
در كوه و مواضع نمناك رويد و « 5 » بيخش به كار آيد . قوّت قوى دارد .
گرم و خشك است در سيوم .
مجلّى و منقّى و ملطّف و مفتّح سدّه جگر و سپرز و مدرّ بول و حيض بود و از كبار ادويهء ترياقى « 6 » است به جميع سموم قاتلهء مشروبه و نهش « 7 » عقرب و افعى « 8 »
[ 13 b ]
و سالامندرا « 9 » . و گزيدن سباع كلب و كلب كلب مقاومت نمايد « 10 » . بهترين دوايى است از براى لدغ « 11 » عقرب ، خوردن و طلا كردن .
شربتى « 12 » نيم مثقال است .
مضر است به سينه ، مصلحش سقولوقندريون « 13 » است .
شيخ فرمايد : بدلش يك وزن و نيم اسارون و نيم وزن پوست بيخ كبر است « 14 » .
رازى گويد : در اذابه « 15 » طحال ، بدل اوست « 16 » . و گويند بدلش زراوند « 17 » مدحرج است « 18 » .
هامش
( 1 ) . س : جنطانيا ، م : جنطيانا ، + بنا .
( 2 ) . م : خنطيس ( ؟ ) .
( 3 ) . م : ذوا .
( 4 ) . س : غليط .
( 5 ) . ن و م : - و .
( 6 ) . ن و م : ترياق .
( 7 ) . س : نهس .
( 8 ) . م : + را .
( 9 ) . ن و م : - و سالامندرا .
( 10 ) . ن : + و .
( 11 ) . س : لدع ، ن : لذع ، م : لدغ .
( 12 ) . س : شيرينى .
( 13 ) . ن : اسقولوقندريون ، م : شقولوقندريون ( ؟ ) .
( 14 ) . قانون در طب ، ج 2 ، ص 108 . مترجم از واژهء اسارون ياد نكرده و به جاى آن نوشته يك وزن و نيم برباله كه گويا گويش كردى آن باشد .
( 15 ) . ن و م : ازابت .
( 16 ) . تذكرهء جامع ابن بيطار ، ج 2 ، ص 234 . با مقايسهء ديدگاه رازى و شيخ الرئيس ، مشخص مىشود كه شيخ الرئيس در بدل دارو ، عينا از نظر رازى بهره برده است . ضمنا در منبع ياد شده رازى از اذابهء ورم كبد و طحال سخن گفته كه نويسندهء ترياق فاروق از كبد و ورم سفت آن دو اندام ياد نكرده است .
( 17 ) . م : دراوند ( ؟ ) .
( 18 ) . ن : + دو وزن آن .