شبيه « 1 » به كلّىاند در عموم اثر از نفع و ضرّ .
ركن دوم « 2 » در بيان احوال ادويهء فاروق بر سبيل جزيى « 3 »
مخفى نماند كه نيكى و بدى مركّب ، عايد « 4 » به دو امر « 5 » است :
يكى خوبى و بدى اجزاء « 6 » مفردات ، اگر اجزاء قوى و تازه و جيّد است ، مركّب قوى و تمام است . و اگر مغشوش « 7 » و ضعيف است ، مركّب ناقص و ضعيف است .
دوّم حسن تأليف ، اگر هريك از ادويه را بر وجه لايق ترتيب نمايند و با يكديگر امتزاج دهند مركّب ، جيّد الصنعة و تمام و قوى العمل باشد و الّا ردى الصنعة و ناقص و ضعيف العمل بود « 8 » .
امّا اختيار « 9 » اجزاء ، موقوف است :
اولا بر معرفت ماهيت « 10 » ادويه ،
و ثانيا بر مشاهدهء بسيار .
از براى آنكه اگر اجزاء لايق اختيار نكند ترياق ضعيف شود و متغيّر گردد . چنان كه « 11 » از جالينوس « 12 » نقل مىكنند كه شخصى ترياق ساخت و بعد از سه سال ، طعم و رايحهاش به خمريّت « 13 » مايل شد . چون به جالينوس عرض نمود ، حكم نمود « 14 » كه عسلش « 15 » از جزيرهء « 16 » قبرس است و در طبخ « 17 » ، تقصير نموده و كف نگرفته . اين شخص معترف شد و از حكم جالينوس متعجب بماند .
هامش
( 1 ) . م : شبه .
( 2 ) . س : جزو دوم ، ن و م : جزو دويم . هر سه نسخه به اشتباه به جاى ركن دوم جزو دوم را ضبط كردهاند .
( 3 ) . م : جزوى .
( 4 ) . م : عائد .
( 5 ) . س : م ، ن و م : چيز .
( 6 ) . ن و م : + و .
( 7 ) . م : مقشوش .
( 8 ) . م : + و .
( 9 ) . ن : اخيار .
( 10 ) . م : ماهية .
( 11 ) . ن : چنانچه .
( 12 ) . م : مالينوس .
( 13 ) . س : خمريه ، ن و م : خمرية .
( 14 ) . ن : نمودند .
( 15 ) . م : عسلق .
( 16 ) . م : جريره .
( 17 ) . ن : طبيخ .