كه مخصوص مىدارند فادزهر را به مفردات و ترياق را به مركّبات .
و اگر به دو حالت يا سه حالت اثر كند ، دواى غذايى « 1 » و غذاى « 2 » دوايى و دواى ذو الخاصية و غذاى ذو الخاصية و دواى غذايى ذو الخاصية گويند .
و ايضا دواء چهار درجه دارد . جهت آنكه :
[ 10 a ]
يا احداث « 3 » كيفيتى مىنمايد شبيه به كيفيّت بدن باز آيد « 4 » اوّل معتدل است .
ثانى اگر تأثيرش محسوس نيست ، درجهء اوّل است .
و اگر محسوس بود دو قسم است : جهت آنكه مضرّت مىرساند يا نه دوم دوم « 5 » است و اوّل يا آنكه به فرط كيفيّت مىكشد يا نه ، دوم « 6 » سيوم « 7 » است و اوّل چهارم و آن را دواى سمّى گويند .
و فرق ميان سم و دواى سمى آن است كه دواء سمى به كيفيّت هلاك مىسازد به فرط « 8 » احتراق يا غلبهء جمود مثل فربيون « 9 » و افيون « 10 » . و سم « 11 » به صورت نوعى مضاد « 12 » حيات « 13 » است شايد كه كيفيّت نيز ممد شود مثل هلاهل .
و هر « 14 » درجه را عرضى است كه به اول و وسط و آخر منقسم مىشود .
و افعال ادويه ، سه قسم است : كلّى و جزيى و شبيه به كلّى .
كلّى آن است كه مخصوص به عضوى نباشد مثل تسخين « 15 » و تبريد .
جزيى آن است كه مخصوص باشد مثل « 16 » تقويت « 17 » معده و جگر .
شبيه به كلّى « 18 » مثل ادرار و اسهال « 19 » ، كه اين افعال اگرچه « 20 » جزيىاند ، امّا
هامش
( 1 ) . س : غدايى .
( 2 ) . س : غداى .
( 3 ) . ن : يا به حدث .
( 4 ) . ن : بدن ياز آيد .
( 5 ) . ن : دويم دويم .
( 6 ) . ن : دويم .
( 7 ) . ن : سيم .
( 8 ) . ن و م : افراط .
( 9 ) . ن : فرفيون ، م : مربنون .
( 10 ) . س : اقيون .
( 11 ) . ن : هم .
( 12 ) . ن : مصاد .
( 13 ) . س : حيوة ، م : حيات .
( 14 ) . ن : سه .
( 15 ) . س : تسحين ، م : پختن .
( 16 ) . م : قبل .
( 17 ) . س : تقوية .
( 18 ) . ن و م : كل .
( 19 ) . م : ابتهال .
( 20 ) . ن : - چه .