و برآمده . و مخرج فضلاتش از اواخر ذنب « 1 » باشد و دنبالش دراز نباشد و اين افعى را مارگيران كلّه دنب « 2 » گويند .
و سبب اختيار افعى آن است كه مار به حسب سميّت سه قسم است :
بعضى از « 3 » غايت سميّت « 4 » است مثل مقرنه « 5 » و صلات كه حدّت سمّ اين حيّات به مرتبهاى است كه به آواز و نظر ، هلاك مىسازند .
و بعضى ضعيف السمّ « 6 » است مثل تنين .
و بعضى متوسط است مثل افاعى .
چون حكما خايف « 7 » بودند از استعمال نوع اول ؛ و نوع ثانى ضعيف بود در عمل ، در خير الامور رعايت « 8 » نموده و « 9 » افعى اختيار كردند « 10 » .
و وجه اختيار شقرت ، آن است كه سواد ، نشانهء احتراق و خباثت است و بياض ، علامت برودت و كثرت « 11 » رطوبت است
[ 6 a ]
و شقرت « 12 » ، دليل توسط . پس اعتبار توسط نمودند .
و سبب تعيين مادّه ، آن است كه سميّت مادّه از نر ضعيفتر « 13 » است به جهت قلّت « 14 » حرارت « 15 » .
و علامت افعى نر آن است كه دو نيش ، بيش « 16 » ندارد و مستطيل است . و مادّه ، چهار نيش دارد و متساوى « 17 » است تا به كثرت « 18 » انياب « 19 » و زياده ريختن مادهء سمّ از سوراخ نيشش « 20 » ، چه « 21 » ضعف سميّت و تدارك قلّت « 22 » كيفيّت نمايد .
و علّت « 23 » اختيار سرعت « 24 » حركت و برداشتن سر ، آن است كه امرين مذكورين
هامش
( 1 ) . م : اراد اخر دنب .
( 2 ) . ن : كله ذنب .
( 3 ) . م : در .
( 4 ) . س : غاية سميّة .
( 5 ) . س : مقريه ، م : مقرنه .
( 6 ) . م : ضعيف اسم .
( 7 ) . م : خائف .
( 8 ) . س : رعاية .
( 9 ) . م : - و .
( 10 ) . ن و م : نمودند .
( 11 ) . س : برودة و كثرة .
( 12 ) . س : شقرة ، م : شقره .
( 13 ) . م : صفيفر .
( 14 ) . ن : قله .
( 15 ) . س : قلة حرارة .
( 16 ) . م : كه رو نيش ، نيش .
( 17 ) . م : متساول .
( 18 ) . س : كثرة .
( 19 ) . ن : انبات .
( 20 ) . ن و م : نيش .
( 21 ) . ن : خبر ، م : چيز .
( 22 ) . س : قلة .
( 23 ) . ن : عله .
( 24 ) . س : سرعة .