و اقل مدت آن چهل روز بايد « 1 » تا ادويه ، امتزاج تمام يابد و به جهت « 2 » آن امتزاج ، قبول قوّتى نمايد كه در مفردات نباشد .
و بهترين نسخ « 3 » ترياق ، نسخهء اندروماخس است . و بسيارى از اطباء مثل جالينوس تغييرات دادهاند و [ نه ] « 4 » از براى باعث ضرورى « 5 » و فايدهء معتد به ، بلكه جهت بقاى نام و اثر ، چنانچه از اندروماخس باقى مانده . و روايتى « 6 » آن است كه از نسخهاى كه اندروماخس تجربهء آن نموده و فايدهاش معلوم گشته تجاوز ننمايند ، شايد كه اين مزاج به اين وزن مقتضى ، اثرى معيّن باشد كه به تجربه ظاهر شده « 7 » .
و اگر مدعى دعوى كند كه عارف است به سبب ايجاب اين اوزان ، آن خاصيّت را مكذّب است در « 8 » اين دعوى . و حكم كسى دارد كه دعوى كند معرفت « 9 »
[ 4 a ]
اوزان عناصر را در بدن فرس و انسان و غير آن . هذا خلاصة كلام الشيخ مع زيادة و أدنى تغيير .
و قطب فلك الحكمة « 10 » مولانا قطب الدين علامه در شرح كليّات « 11 » بعد از آنكه اعتراض مىكند كه چگونه ترياق ، مقاومت با سموم حارّه دارد و حال آنكه اكثر مفردات او حارّه است ؟
جواب مىفرمايد كه نفع ترياق به سموم ، مطلقا « 12 » نه به مزاج است ، بلكه به صورت نوعى است . به اين معنى كه بسايط او چون مجتمع شود و امتزاج حاصل كند و به حرارت فلكى منطبخ گردد ، قوتى بر او فايض مىشود كه مقاومت با سموم مىكند « 13 » و عمده در اين دوا ، گوشت افعى است ، چه « 14 » پيش از خلط او به مفردات ترياق ، اين صورت حاصل
هامش
( 1 ) . ن : + كه .
( 2 ) . س : جهة .
( 3 ) . ن : و بهترين و خوبترين .
( 4 ) . س : - نه ، افزوده از ن و م . ن : نه .
( 5 ) . ن : باعثى ضرورت .
( 6 ) . س : و براى ، ن و م : و روايتى .
( 7 ) . ن : شد .
( 8 ) . ن : و .
( 9 ) . س : معرفة ، ن : مفرقه .
( 10 ) . ن : فلك الحكم .
( 11 ) . مقصود قطب الدين شيرازى ، شاگرد خواجه نصير طوسى است و شرح كليات اشاره به تحفهء سعديه او دارد كه شرح كتاب اول قانون بوعلى سيناست كه پيرامون كليات طب است .
( 12 ) . ن : مطلق .
( 13 ) . ن : كند .
( 14 ) . ن : كه .