يابد ، صورت نيز متبدّل « 1 » خواهد شد . و چون صورت تبديل پذيرد ، اثرى كه تابع اوست به فعل نخواهد آمد .
چنانچه شيخ الرئيس مىفرمايد كه دواى مركّب مثل ترياق را به حسب بسايط آثارى است و به حسب صورت « 2 » آثارى ديگر و بسا كه اين آثار افضل باشد از آثار بسايط « 3 » .
پس التفات نبايد كرد به قول كسى كه مىگويد « 4 » ترياق به آن مفيد است به جهت « 5 » سنبل و به اين نافع است به واسطه مر تنها « 6 » ، بلكه به جهت « 7 » امور مذكوره نافع است . و « 8 » ليكن عمده ، صورت نوعى است كه بعد از تخمير حاصل شده . و ممكن نيست كه اشارت « 9 » توان كرد به مناسبت اجزاء به افعال اشارتى تمام ظاهر ، بلكه عمده در صدور اين افعال از ترياق ، صورت « 10 » نوعى است كه تابع مزاج آن است . به آنكه تقويت « 11 » روح و حارّ غريزى « 12 » نمايد تا طبيعت ، قوّت « 13 » يابد و قادر شود بر مقاومت با نفسانيّات « 14 » و مضادات حارّه و بارده .
و بعضى اعتراض كردند كه مزاج از افعال الهى « 15 » طبيعيّه « 16 » است كه قوّت « 17 » دارد بر عمل در سطوح اشياء و عمق آن . پس چگونه بضاعت « 18 » مزاج « 19 » حاصل مىشود ؟
جواب دادهاند كه مزاج حقيقى ، به صنعت حاصل نمىشود ، الّا آنكه فعل صناعت « 20 » قريب به فعل طبيعت « 21 » مىشود . و « 22 » چون در امتزاج ، مبالغه نمايند و از آتش مدد جويند . لهذا جالينوس امر فرموده كه ادويهء ترياق را با عسل ، دو ماه همه روزه « 23 » بكوبند
هامش
( 1 ) . ن : مبدل .
( 2 ) . س : صورة .
( 3 ) . قانون در طب ، ج 5 ، ص 232 .
( 4 ) . ن : + كه .
( 5 ) . اساس : جهة .
( 6 ) . ن : تبها .
( 7 ) . س : جهة .
( 8 ) . ن : - و .
( 9 ) . س : اشارة .
( 10 ) . س : صورة .
( 11 ) . س : تقوية .
( 12 ) . ن : عريزى .
( 13 ) . س : طبيعة قوة .
( 14 ) . ن : منافيات .
( 15 ) . س و ن : آلهى .
( 16 ) . ن : و طبيعت .
( 17 ) . س : قوة .
( 18 ) . س : بضاعة .
( 19 ) . ن : مزاح .
( 20 ) . س : صناغة ، ن : صناعت .
( 21 ) . س : طبيعة .
( 22 ) . ن : - و .
( 23 ) . ن : نيمه روزه .