مطلب دوم در بيان مبدع و مكمّل و مظهر محاسن ترياق
حنين بن اسحق گويد كه مبدع اوّل ، ماغينوس حكيم « 1 » است و متمّم ، اندروماخس ثانى است . و مظهر منافع و محامد ، جالينوس است .
و ابن ابى صادق در شرح مسايل گويد « 2 » كه اين قول صادق نيست ، بلكه مركّب اوّل ، اندروماخس اول است و بعد از او هركس از حكما چيزى اضافه كردهاند « 3 » .
و سبب در ساختن اندروماخس اول اين تركيب را آن است كه اندروماخس همراه شخصى در سفر بود . آن كس در پاى ديوارى نشست كه بول كند ، مارى بر انگشت پاى او زد ، آن شخص بعد از كشتن « 4 » مار به درخت غار برآمد و « 5 » حبّ الغار مىخورد . و چون اندروماخس اين صورت ملاحظه كرد ، سبب خوردن حب الغار شخص « 6 » نمود . آن شخص گفت كه اين دارو مقاومت « 7 » با سموم دارد و در لدغ « 8 » هوام و حشرات « 9 » و حيّات نافع است . و حكايت كرد كه پدر او اين دانه را به عسل معجون ساخته بود و چون ملدوغ را از اين معجون چهار مثقال مىداد ، خلاص مىشدند و نجات مىيافتند .
چون اندروماخس به وطن باز آمد ، حب الغار را در سمّ حيات « 10 » و لدغ عقرب « 11 »
هامش
( 1 ) . پيرامون ماغينوس تنها اشارهاى گذرا در تاريخ الحكماء قفطى ( ص 27 ) آمده است و او را از زمرهء شش شاگرد سرآمد اسقلبيوس ياد كرده است . كه هريك از ايشان ، موافق رأى استاد خود به عمل تجربه مىكردند و از آن تجاوز نمىنمودند . و اسقلبيوس را در روزگاران كهن ، بنيانگذار دانش پزشكى مىدانستند و ابن نديم در الفهرست ( ص 513 ) يكى از سه شاگرد بقراط پسر ابراقليس را شخصى به نام ماغارنيس دانسته كه احتمالا ضبط ديگرى از ماغينوس است و بايد او را محتملا باهم يكى دانست . يادآور مىشود بقراط ياد شده نه آن بقراط معروف است كه امروزه به نام پدر طب مىشناسيم .
( 2 ) . ابن ابى صادق را شاگرد بو على سينا و استاد اسماعيل جرجانى دانستهاند . نام كامل كتاب ياد شده شرح مسايل كبير و صغير حنين بن اسحاق است كه تنها در فهرست كتابخانههاى تركيه ده نسخه از آن معرفى شده است . و براى استناداتى كه در اين كتاب به آن شده ، متأسفانه نسخه در دسترس نبود كه به آن ارجاع داده شود .
( 3 ) . ن : نمودهاند .
( 4 ) . ن : + آن .
( 5 ) . ن : + از .
( 6 ) . ن : تفحص .
( 7 ) . س : مقاومة ، ن : مقاومت .
( 8 ) . ن : لد .
( 9 ) . ن : - و حشرات .
( 10 ) . ن : حبات .
( 11 ) . ن : عقارب .