ترياق فاروق ، نقطهء تكامل تلاش دانشمندان بسيارى در طول سدههاى متمادى بوده است . و همچنانكه در كتاب آمده ، ساخت آن كارى در حد توان بشرى نبوده ، بلكه عنايت الهى سبب پديد آمدن اين ترياق بوده است . هنگامى كه كسى كتاب را به پايان مىبرد ، درخواهد يافت كه چه تلاشهاى فراوانى براى رسيدن به اين تركيب انجام گرفته است .
در مطلب دوم مقدمه ، از پديدآورنده و كاملكنندگان ترياق فاروق و آشكاركنندگان مزيّتهاى آن ياد كرده است و اختلاف نظر دانشمندان كه چه كسى نخستين ابداعكنندهء آن بوده است و تاريخچهء افزودهها و كاستهها به آن تركيب را يادآورى كرده است . و ساخت اين تركيب به نوشتهء نويسندهء رساله ، يك هزار و چهارصد و هشتاد و شش سال به طول انجاميده است .
ركن اوّل كه پيرامون اجزاى تشكيلدهندهء ترياق فاروق است ، خود دو جزو دارد :
يكى جزو اوّل كه در يادكرد اجزاى بنيادين ترياق و يادآورى اختلاف نسخههاى آن است و در جزو دوم به اجزاى فرعى - ثانويّهء - آن يعنى قرصهاى سهگانه پرداخته است كه اين قرصهاى سهگانه عبارت است از : قرص افعى ، قرص اسقيل و قرص اندروخون .
قرص افعى بيشتر از دو قرص ديگر ، توضيحات را به خود اختصاص داده است .
نويسنده مىنويسد كه پيكرهء ترياق ، گوشت افعى است و بىآن ترياق بسيار ضعيف خواهد بود . و سه تاريخچهء ارزشمند از اينكه چگونه به خواصّ درمانى افعى پى بردهاند ، ياد مىكند . و سپس از فلسفهء گزينش افعى از ميان گونههاى مار براى ساخت اين دارو سخن مىگويد . و سپس از اينكه كدام افعى نيز از ديگر افعىها تأثير درمانى بيشترى دارد ، بحث مىكند . يعنى جنسيّت نر و ماده بودن و رنگ آن و سرعت حركت او و رنگ چشم افعى و حتّى سرعت واكنش نگريستن او بحث شده كه دقّت فوق العادهء دانشمندان پيشين را به پزشكان و داروسازان يادآورى خواهد كرد . در ادامه از اندازهء سر و دهان و كشيدگى شكم و اينكه چگونه سر و دم او را قطع كنند و در كدام فصل سال و در كدام نقطهء جغرافيايى صيدش كنند ، مفصّلا ياد شده است . و جالب آنكه اگر از هريك از اين موارد مطلبى گفته شده ، فلسفهء چرايى انجام آن نيز يادآورى شده است . و خوانندگان
گنجينه بهارستان (علوم وفنون پزشكى) — صفحة 162
مساهمون: مركز پژوهش كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى
ص١٦٢