خوب نيز دارد : ياقوت : سه مثقال ، لؤلؤ : سه مثقال ، لعل : دو مثقال ، گل مختوم : پنج درم ، گل ارمنى : پنج درم ، زعفران : پنج درم ، دارچينى : ده درم ، ابريشم خام : سه مثقال ، لسان الثور « 1 » : پنج درم ، بادرنجبويه : پنج درم ، مرّمكّى : يك درم ، ورق طلا : دو مثقال ، ورق نقره :
دو مثقال ، صندل : سه درم ، فوفل : دو درم ، گشنيز خشك : دو درم ، جوز الطيب : سه عدد ، زرنباد : دوازده مثقال « 2 » ، زرنب : هفت درم ، هليلهء كابلى : پنج درم ، آملج : پنج درم ، المسك :
يك درم ، عنبر : سه مثقال ، عود : سه مثقال ، زنجبيل : دو گرم . جزو اعظم ، ربع جميع ادويه .
و اگر كسى افيون خواهد ، سه درم افيون نيز اضافه كند .
مقدار شربت اين ، يك مثقال بود بعد از آنكه با عسل به قوام آورده ، خمير كند . و بايد كه در عسل ، آب سيب و آب به و آب انار و آب امرود و آب عنب هريك به مقدار عسل در عسل ريزند و بر آتش بجوشد تا به قوام آيد . بعد از آن اوّل زعفران و مسك و عنبر و عود در او ريزند بعد از آن ساير ادويه . و مىبايد كه در ظرفى چينى نهند يا شيشهاى يا نقرهاى .
و تركيب فنجوش « 3 » كه فقير كردهام ، در ايّام طاعون نافع بود و نفع آن زياده از برشعثا « 4 » و فلونيا « 5 » ، زيرا كه مقويّات معده و دماغ در او بسيار است . و اين نسخهء اوست : هليلجات
هامش
( 1 ) . لسان الثور : امروزه با نام گل گاو زبان آن را مىشناسند .
( 2 ) . س : م ، مخفّف مثقال در كتابت نوشته مىشده است .
( 3 ) . س : فنحوس ، محمّد بن يوسف طبيب هروى در بحر الجواهر ( ص 287 ) پيرامون آن نوشته است : شرابى است كه از عصارهء انگور گرفته مىشود و همراه با ادويهء قابض به كار مىرود . و او نام فارسى خبث الحديد ، نوش آهن و ريمآهن هم هست .
( 4 ) . معنايش « سودمند به حال » است . و حرارت غريزى را نيرومند مىكند و براى بيشتر بيماريهاى « سرد » سودمند است و تبهاى كهنه و تنگ نفس و سرفهء « سرمازاد » را سود مىبخشد . و منعفتش كارسازانه بوده و در او بهرهمنديهاى بسيارى است كه برخى از آنها را در [ كتاب ] عين الحيوة ياد كردم . و [ طريق ] ساختنش : فلفل سياه و سفيد و بنگدانه از هركدام شصت و سه گرم ، ترياك سى و يك و نيم گرم ، زعفران حدود هفده گرم ، سنبل و عاقرقرحا و فرفيون از هركدام حدود سه گرم [ گرفته ] كوبيده و الك كرده و به آن به اندازهء دو برابر همهء داروها عسل بيفزايد . مقدار مصرف حدود سه گرم و گفته شده حدود يك گرم ( بحر الجواهر ، صص 58 - 59 ) .
( 5 ) . فلونيا يا افلونيا : معجونى است كه به افلن - آپولون - نسبت داده شده و او پزشكى رومى بوده و ويژگى اين دارو تسكين دردها است ( بحر الجواهر ، ص 32 ) .