رباعى در تدبير مأكول و مشروب
خواهى كه شوى خلاص از شرّ و با * مى نوش و طعامهاى ترش دنيا
كاين تلخ و ترش ، خلاصى خلق دهند * از شرّ و با و هر بلاى عظمى
و چون بعضى ادويه مفرده و مركّبه ، جهت و با و فساد هوا و دفع طاعون نفع دارد ، در اينجا ذكر بعضى از آنها مناسب بود .
بدان كه از جملهء ادويهاى كه نافع بود در ايام و با ، ترياقى است مثل فادزهر حيوانى ، چه فادزهر حيوانى ، حفظ صحت بدن مىكند و دفع سميّت خلط . و سبب امراض وبايى مثل طاعون و غيره ، سميّت اخلاط است . و فادزهر را بر سنگ مسن « 1 » مىسايند و مقدار نيم دانگ « 2 » از آن مىنوشند . و در آن روز طعام دير مىنوشند .
و همچنين جدوار « 3 » خطايى و جدوار كشميرى نافع بود جهت طاعون ، اگر بخورند . و اگر بر طاعون مالند هم نفع دهد . و ياقوت در دهن نگاه داشتن نيز نافع باشد . و خوردن ياقوت بسى نافع است و در ايام و با ، نفع خوردن ياقوت در دفع سرايت امراض وبايى مجرّب است ، چنان كه شيخ نظامى فرموده :
بيت
دل راست كن ، از بلا مينديش * ياقوت خور ، از و با مينديش
و همچنين لؤلؤ و مرجان ، مفرد يا مركّب ، با يكديگر خوردن نافع بود . و امثال ورق طلا و ورق نقره خوردن ، به كيفيت و خاصيّت و تقويت قوت نيز منفعت مىدهد . و امثال اين جواهر ، صلايه كرده با قدرى شراب سيب يا شراب صندل يا شراب به يا شراب
هامش
( 1 ) . مسن : سنگ چاقوتيزكنى .
( 2 ) . دانگ : واحد وزنى در قديم كه حدود يك ششم مثقال بوده و به تعبير امروزى حدود 075 / گرم مىباشد .
( 3 ) . جدوار : بيخى است مخدوطى شكل به قدر انگشتى و از آن كوچكتر به فارسى ماه پروين . . . نامند . و قايم مقام ترياق كبير است و مفرّح و مقوّى دل و اعضاى رئيسه و احشا و فادزهر نيش افعى و ساير سموم ( تحفهء حكيم مؤمن تنكابنى ، ص 71 ) .