عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ قَلِيلٌ ما هُمْ
« 1 » . زيرا كه اكثر ، نور معرفت ندارند و پردهء جهالت چشم بصيرت ايشان را پوشيده ، بيان زياده از اين نمىتوان مگر آنكه جنيّان خود بر ايشان ظاهر گردند « 2 » و طعن خود بر ايشان بنمايند و ليكن در آن وقت حقيقت :
فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ
« 3 » . ظاهر گشته و احتياج به بيان در آن زمان نيست . « إذا طلع الصّباح أطفىء المصباح » .
رباعى
گفته است حكيم ، شرّ طاعون ز هواست * پيغمبر ما گفته كه از جنّ شماست
چون جنّ فعال ما به اين شكل هواست * پس هر دو سخن صواب باشد ، نه خطاست
فصل : در حقيقت شيطان و بيان آنكه چون خون در بدن روان است
چون معلوم شد كه جنّ به شكل هواى محيط است ، پس شيطان كه از جنس جنّ است ، همشكل هواست و با هوا به درون دل رود و با خون دل مخلوط گردد و با خون در همهء رگهاى بدن برود .
چنان كه پيغمبر - صلّى اللّه عليه و سلّم - فرموده كه شيطان در بدن آدميان چون خون در رگهاى ايشان روان است . و از اين سخن چندين سؤال و اشكال ارباب كمال ، حل گشت كه همهء اهل كمال در حيرتند در معنى بعضى احاديث . مثل اين حديث كه چون آدمى بعد از طلوع صبح در خواب باشد ، شيطان در گوش او بشاشد تا بيدار نگردد .
و مثل اين حديث ديگر كه چون آدمى در وقت جماع با زن خود بسم اللّه العظيم نگويد ، شيطان در جماع زن او به او شريك باشد . زيرا كه معنى شيطان معلوم شد و مفهوم گشت كه در بدن ، چون خون روان است ، دور نيست كه اينچنين افعال از او در
هامش
( 1 ) . ص / 24 .
( 2 ) . س : گرند .
( 3 ) . حجّ / 22 .