رباعى
اى آنكه به زندگىّ خود مغرورى * وز زندگى و غرور خود مسرورى
رو پيشتر از مرگ بميران خود را * تا زنده شوى و وارهى از دورى
فصل : در ذكر سببى ديگر در سرايت طاعون
چون معلوم شد كه و با و عفونت هوا سبب طاعون مىشود ، همچنين مىبايد معلوم شود كه گاه باشد كه كسى طاعون پيدا كند بىآنكه هوا متعفن باشد ، چنان كه اخلاط كسى به واسطهء سببى غير از هوا ، متعفن شود مثل حرارت هوا يا حرارت مأكول يا مشروب يا حركات نفسانى و تدبير مدبّره ، اخلاط متعفنهء زهرناك را چون از اعضاى رئيسه و شريفه دور گرداند و به عضوى ضعيف بريزاند ، لاجرم در آن عضو ضعيف مثل مغابن ثلاثه يا غير مغابن ، ورمى پيدا شود كه اكثر كشنده بود . و آن ورم طاعونى است كه بىعفونت هوا پيدا شده از عفونت اخلاط سميّه . و چون بخارى كه به واسطهء نفس مطعون « 1 » به هواى خارجى مخلوط شود ، هوا را متعفن گرداند ، اگر هوا مستعد عفونت باشد به واسطهء غلظت و رطوبت . و چون هواى خارجى محيط به بدن او ، به واسطهء عفونت اخلاط متعفن گردد و عفونت هواى محيط به بدن او سرايت در هواى ديگر كند به واسطهء مجاورت و همچنين عفونت آن هوا به هواى ديگر تا به مرتبهاى كه عفونت عام گردد و سبب حدوث طاعون عام شود ، پس مقدّر شد كه چنان كه از عفونت هوا ، طاعون پيدا مىشود ، همچنين از طاعون نيز عفونت هوا پيدا مىشود ، ليكن اوّل بيشتر است .
و فرق ميان اين دو ، به علامت و با است . اگر علامت و با اوّل ظاهر شود و بعد از آن طاعون ، پس طاعون از عفونت هوا پيدا شده و اگر طاعون پيدا شود و هيچ علامت عفونت هوا نباشد و بعد از آن طاعون ، عام گردد ، پس عفونت هوا از طاعون پيدا شده باشد .
هامش
( 1 ) . مطعون : طاعون گرفته .