دست زنى كه بخواهد تجويز كند ، « 1 » جايز است ؛ و همچنين نگاه به صورت و دستهاى باديهنشينها و دهاقين و اهل كتاب جايز است ؛ زيرا كه آنها مستور نمىدارند ، و اگر نهى كنند آنها را منتهى نمىشوند . بنابراين ، اين سنخ اول روايات مطلقه را حمل كنيم بر روايات سنخ دوم به اينكه مراد از
« ما ظَهَرَ مِنْها »
زنهاى باديهنشين باشد كه صورت آنها عادتا باز است ، يا مراد زنهايى باشند كه در مقام بيع و شرا و شهادت و معرّفى كسى يا در مسألهء رضاع و موارد لازمهء ديگر كه به ضرورت ، بايد اكتفا به صورت و دست نمايد و تعدّى به اعضاى ديگر از قبيل گردن و سينه نكنند .
اخبار مذكوره با ضعف سند بعضى و تصادم متن بعضى با بعضى ، صلاحيت معارضه يا تخصيص اين آيات محكمهء منصوصه را ندارد ؛ و دليل متقن بر عدم استثناى وجه و كفّين به طور اطلاق غور و بررسى در آيات وارده در موضوع حجاب است كه به اندك تأمّلى تصديق خواهيد كرد كه علّت تحريم كشف و وجوب حجاب همانا دفع فساد بوده و بس ؛ اينك آنها بهطور اختصار نقل مىكنيم :
اوّل : جمله
« ذلِكَ أَزْكى لَهُمْ »
در آيهء دوم است كه نظر نمودن مرد اجنبى به زن اجنبيّه موجب فساد قلب بود [ به طورى ] كه عدم نظر را پاكيزگى قلب از شهوت شمرده است .
دوم : تهديد حضرت حق
« إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما يَصْنَعُونَ »
كه خدا داناست به آنچه مىكنيد .
البته اين كلمه در نهى از امورى كه منشأ فساد است ، استعمال مىشود .
سوم : داشتن غضّ كه پوشيدن چشم باشد بر حفظ عورت ؛ چون ديدن ، مقدّمهء فساد و هيجان شهوت است . در خبر وارد شده : النّظر سهم من سهام ابليس ؛ « 2 » نظر نمودن تيرى است از تيرهاى شيطان . خبر ديگر النظر بريد الزناء « 3 » نظر مقدّمهء زنا است . نظر است كه در لسان عيسى ( ع ) موافق اناجيل فعلى ، زناى قلب محسوب شده است . « 4 » نظر است كه صيّاد دلها و كهرباى جانها و قلّاب تنها و مغناطيس هواهاست . نظر است كه عشق و سودا آورد و واله و شيدا نمايد . خانهها را ويران و ناظران را بىسروسامان كند . نظر است طربانگيز ، شوق خير ، فتنهآميز ، خونريز . نظر است خرابكنندهء دلها و افزونكنندهء حسرتها و آرزوها است ، و تعب خاطر و ناراحتى دل آورد . چنانچه حضرت امير عليه السلام مىفرمايد : يله و رها نمودن چشم مايهء زحمت خاطر و دل شود و موجب حسرت و
هامش
( 1 ) . يعنى خودش اينچنين بخواهد ، مثل باديهنشينان .
( 2 ) . كافى ، ج 5 ، ص 559
( 3 ) . فالنظر سبب ايقاع الفعل من الزناء : بنگريد : وسائل ، ج 1 ، ص 306
( 4 ) . در انجيل متى آمده است : و من مىگويم به شما كه هركس نظر كند به زنى از روى شهوت ، پس به تحقيق كه زنا كرده با آن زن در دل خود .