آيه ، آنكه قبل از نزول آيهء حجاب ، اصحاب پيغمبر ( ص ) براى گرفتن زكات و بيت المال يا حوايج ديگر كه داشتند ، وارد مىشدند در خانههاى رسول خدا صلى الله عليه و آله ؛ و گاهى مىشد كه حضرت تشريف نداشتند . قهرا طرف تكلّم ، زنهاى پيامبر ( ص ) مىشدند . اين است كه مىفرمايد ، وقتى كه مورد لزوم شد از پس پرده با آنها تكلّم كنيد . وقتى كه اصحاب پيامبر ( ص ) با وجود اينكه به تصريح قرآن ، زوجات پيغمبر - ص - به منزلهء مادرهاشان مىباشند
« وَ أَزْواجُهُ أُمَّهاتُهُمْ »
ممنوع باشند كه بدون پرده صحبت بدارند ، زنهاى ديگران به طريق اولى ممنوعند . چون انسان هرچند شهوتران باشد ، با محارمش قصد ريبه نمىكند ؛ چه برسد به مادر ، آن هم زوجات پيغمبر ( ص ) كه در خاندان وحى تربيت يافتهاند .
وقتى حجاب سبب پاكيزگى قلب آنها باشد ، از ديگران به طريق مسلّم . يعنى [ چشم ] روزنهء دل است ، چيزى را كه چشم نبيند ، دل توجه ندارد . پس دل در نديدن پاكيزهتر مىماند و عدم فتنه و فساد ظاهرتر خواهد بود ؛ هم براى مردها و هم براى زنها .
پس اين آيه و آيهء قبل اختصاص به زوجات پيغمبر ( ص ) ندارد و حكم براى عموم زنهاى مؤمنات است . به علاوه حضرت صادق عليه السلام مىفرمايد : نزّل القرآن بايّاك أعنى و اسمعى يا جاره ؛ « 1 » و اين ضرب المثلى است در ميان اعراب ؛ اين مثل را غالبا اطلاق مىكنند در موردى كه متكلّم تكلّم كند به كلامى و اراده كند غير مخاطب را ؛ و نوعا خطابات قرآن متوجه به پيغمبر ( ص ) شده و حال اينكه مراد قطعا امّتند ؛ مثل
« لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ »
« 2 » و باز مىفرمايد :
« وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ »
« 3 » البته بعد از غور تصديق خواهيد نمود كه صرف خطاب است به پيغمبر صلى الله عليه و آله و منظور مردمند . همچنين است حال نسبت به زنهاى پيغمبر ( ص ) و لو ابتداء خطاب متوجّه به آنهاست ؛ ولى مسلّم است كه مقصود به خطاب ، زنهاى امّتند و بر فرض اينكه مدلوش خصوص زنهاى پيغمبر ( ص ) باشد ، قطعا امر حجاب مختصّ به زنهاى پيغمبر ( ص ) نبوده و در هيچيك از كتب ، حجاب را از خصايص زنهاى پيغمبر ( ص ) نشمردهاند . و يك دليل ديگر بر عدم اختصاص آنكه ، سايرين هم در آن زمان حجاب مىكردند ، بعد از نزول آيه ؛ چنانچه تواريخ اسلام چنين گواهى مىدهد . پس ثابت شد از روى اين آيه هم ايضا وجوب حجاب . و جملهء
« ذلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ »
اثبات منع فساد به واسطه كه مورد بحث ماست مىنمايد .
دهم : از دلايلى كه ثابت مىكند كه وجوب حجاب براى منع از فساد شده است ، مستثنى
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 2 ، ص 630
( 2 ) . زمر ، 65
( 3 ) . انعام ، 116