مطلقا . چون اين رساله براى عوام از مردم نگاشته شده ، لذا از مطالب علميّه و از استدلالات فقهيّه خوددارى مىشود . كسانى كه مايلند كاملا در اين موضوع به بحث پردازند يا خصوصى به خود اينجانب مراجعه نمايند يا اقلا به كتاب نكاح جواهر مراجعه كنند تا موضوع وجه و كفين و جمع بين اخبار و عدم استثناى وجه و كفين روشن شود .
پس مراد از زينت معناى حقيقى خودش است ، نه معناى مجازى آنكه محلّ زينت باشد . بنا برين ، تفسير اين آيهء شريفه با آيات سورهء احزاب موافق است و سوق آيه و شأن نزول آنكه ترك رسوم عصر جاهليت باشد ، مؤيّد اين است ؛ چنانچه در خبر دارد كه سبب نزول آيهء حجاب اين بود كه جوانى چشمش به صورت زن جوانى مىافتد . در حين نظر كردن صورتش به ديوار اصابت مىكند ؛ خراشيده مىشود . شرفياب حضور مبارك حضرت رسول صلى الله عليه و آله مىشود و عرض مىكند : اگر اين صورتش باز نمىبود ، من به واسطهء نظر كردن به او حواسم پرت نمىشد كه صورتم خراشيده شود . بعد اين آيه نازل شد « 1 » :
« وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى جُيُوبِهِنَّ »
؛ معنى نه چنين است كه بعضى گمان كردهاند كه مراد انداختن گوشههاى خمار است به گريبان كه صورت مستثنى باشد ؛ و اين خلاف اصطلاحات عرب و عرف لغويّين است ؛ چون اگر اين منظور باشد ، بايد بگويد : « فليلق اطراف خمرهنّ على جيوبهنّ » ؛ چنانچه در بين ما هم مصطلح است كه مىگويند روبنده و پيچه زد ، نمىگويند انداخت .
پس مراد از خمار يك نوع پارچهء نازكى بوده مثل روبنده و نقاب كه بسر مىزدند ( چنانچه فعلا در شام و عراق معمول است ) و قبل از نزول اين آيه به يك طرف مىانداختند و صورتهايشان نمودار بود . بعد امر شد به زدن به صورتها كه تا گريبانهاشان را بگيرد .
و شاهد ديگر ، نقل از زوجات طاهرات پيغمبر صلى الله عليه و آله است كه وقتى اين آيه نازل شد ، زنهاى انصار عموما از پارچههاى سياه معجر ساختند ، به طورى كه سر آنها مانند كلاغ سياه بود . « 2 » از اين تشبيه معلوم مىشود كه صورتشان را گرفته بودند با پارچه سياه كه مثل غراب شده بودند .
و دليل ديگر بر وجوب حجاب ، استثناى اقربا و خويشاوندان است ؛ اگر حجاب واجب نبود ، استثنا در آيه عبث و لغو بود ؛ ولى رواياتى نقل شده كه مراد از مستثنى كه
« ما ظَهَرَ مِنْها »
باشد ، صورت است و كفّين . اين يك سنخ رواياتى است كه بهطور مطلق صورت و كفين را استثناء كرده و سنخ ديگر روايات هست كه حاصل آنها اين است كه نگاه به صورت و
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 2 ، ص 30 ؛ تفسير البرهان ، ج 4 ، ص 59 ( ذيل آيه ) .
( 2 ) . كشّاف ، ذيل آيهء 31 از سورهء نور