اول بايد دانسته شود كه شبههاى نيست در اينكه بعد از نزول آيهء حجاب ، زنها بنا گذاردند بپوشيدن جلباب و عبا براى رفتن كوچه و بازار و غيره و صورتهاى خود را مىپوشانيدند مگر شاذ و نادر مثل زنان حاضر ما . و اين مطلب ظاهر مىگردد از مراجعه به تواريخ به احسن وجهش ، حتى اينكه اگر زنى از اشراف و خانواده بود ، حجاب نداشت ، بر او اعتراض مىكردند ؛ مثل اينكه خواهرزاده عائشه دختر طلحه زوجهء مصعب بن زبير كه اسمش عايشه بود و نهايت وجاهت را داشت ، حجاب نمىكرد ، بر او اعتراض كردند ، گفت :
مىخواهم مردم بدانند كه خداى تعالى اين نعمت را به من عطا فرموده ؛ يعنى حسن خارق عادت و مردم از حسن من متلذّذ بشوند . « 1 » پس ، از اين بيان دانسته مىشود كه حجاب در آن زمان بين مردم رواج داشته كه بر او اعتراض مىكردند و الّا اعتراض ايشان بر عايشه بنت طلحه وجهى ندارد .
و همچنين كلام زينب دختر امير المومنين عليه السلام در شام براى يزيد در خطبهء كذايى : قد هتكت ستورهنّ و أبديت وجوههن . « 2 » پس هريك از هتك ستر و ظاهر كردن وجوه ، دليل مستقل است بر مقصود و ضميمهء هريك به ديگرى صريح است در اين [ مطلب ] غايت صراحت و همچنين است كلام آن معصومه عليها السلام بعد از آن :
و يتصفح وجوههن القريب و البعيد . . . به علت اينكه آن مخدّره يزيد را ملامت مىكند به اينكه تو چنين كردى ، بر خدا جرأت پيدا نمودى .
و اگر بگويى مقصود از تصفّح مذكور رفع حجاب نيست بلكه كنايه از ذلّت و حقارت اهل بيت عصمت و طهارت است در انظار ، براى اينكه مردم قدرت بر نظر كردن بر اشراف و اعاظم ندارند به جهت رعبى كه از ايشان در انظار است ، چنانكه كلمهء تصفّح اشعار بر اين معنى دارد ؛ اوّلا مىگوييم كه اين معنى در فقرهء اولى جريان ندارد ، براى اينكه « ستر » آن حجاب مانع از نظر است كه به فارسى « پرده » مىگويند و « ابداء » اظهار بعد از اخفاء است ؛ پس ابداء وجوه ، صريح است در هتك حجاب وجه .
ثانيا اگر فقرهء مذكوره كنايه از آن معنى باشد ، عبارت صحيح است نسبت به اسراء بر تقدير اينكه رجال باشند و صحيح نيست قطعا ؛ پس معلوم مىشود كه مراد هتك حجاب است ، چنانكه در فقرهء اوّل است و مثل قول فاطمه بنت الحسين عليها السلام به عمّهاش زينب در روز عاشورا : هل من خرقة أستر بها رأسى ؟ يعنى آيا كهنه جامهاى هست كه سرم را به او بپوشانم ؟ و قول زينب عليها السلام و عمّتك مثلك . « 3 »
هامش
( 1 ) . معلوم مىشود ذوق تجدد داشته و به اصطلاح منوّر الفكر بوده - مترجم .
( 2 ) . بحار الانوار ، ج 45 ، ص 133 ، 157
( 3 ) . بحار الانوار ، ج 45 ، ص 59