با روى گشاده ، سينه و دست برهنه ، بالاخره مانند يك خانم اروپايى ، بدون هيچ محافظه كارى در خيابانهاى مستحدثه با جوانهاى امروزى دوشبهدوش بلكه همدست و همآغوش شده ، با يك دنيا نزاكت قدم بزنند . اين مرتبه از آزادى ، گذشته از اينكه مخالفت شريعت اسلاميه [ است ] بلكه [ مخالف ] تمام اديان سماويه است ، مخالف نظام عالم و مخرّب اساس ازدواج و مايهء انقطاع نسل و ذرّيهء بشر و افتتاح باب زنا و سفاح و تكثير انتحار و ازدياد معاشقههاى خانمانسوز خواهد بود .
[ مشكل زنان فرانسوى از نگاه جرجى زيدان ]
اگر گفته شود : دول بزرگ دنيا كه امروزه در عالم حقوق و تمدّن و سياست يك مقام و درجهء بلندى را حائز شدهاند ، اين آزادى را به زنهاى خود داده ، اين جنس لطيف را از . . . « 1 » ذلّت و اسارت و حبس و زندان حجاب رهايى بخشودند ؛ خانمهاى محترم آنها تمام كارهاى مردها را عهدهدار شده ، با آنها شريك و سهيم مىباشند ؛ به علاوه در كلوپهاى اخلاقى و نمايشگاههاى عمومى و رقصخانهها حضور دارند و اقدامات آنها هيچيك از محذورات سابق الذكر را مستلزم نيست ، در جواب مىگوييم : ما هيچ وقت خوش نداشته و نداريم يك ادّعاى بىدليلى كرده باشيم . فاضل شهير جرجى زيدان كه يكى از برجستگان ارباب جرايد و مجلّات مصريه است و مقالات او را متجدّدين يك دليل و برهان قاطعى مىدانند ، در ذيل عنوان « نظام الاجتماع فى فرانسا » در جزو سيم كتاب معروف به مختارات « 2 » جرجى زيدان مقالهاى دارد در موضوع زنهاى فرانسوى ؛ همان را عينا ترجمه نموده ، شاهد صدق مدّعى قرار مىدهيم . مىنويسد :
فرانسوىها زن را از ظلمات جهل و نادانى رها كرده ، او را به حال خود واگذاردهاند ، و به حقوق او اعتراف كردند و او را در تمام جهات با مرد مساوى دانسته ، يكسان قرار دادند ؛ در نتيجهء اين حرّيّت و آزادى از عقب پرده بيرون آمده ، در نظام عالم داخل شد . كارهاى مردانه را در عهده شناخت ، بلكه در بسيارى از امور بر مردها مقدّم شده ، از آنها پيشى گرفت . بعضى از آنها خريدوفروش متاعها را پيشهء خود قراردادند . برخى به خدمت در خانهها پرداختند . پارهاى ادارات دولتى مانند تلگرافخانه و تلفونخانهها را اشغال نمودند ؛ بلكه بسيارى از آنها كارهاى مهم علمى را در عهده شناختند ، مانند طب ، تحرير شعر ، تأليف وعظ ، عمل در معامل كيميا ( تكتريولوجيا ) اجتماعات علميّه و ادبيّه آنها زياد شد ؛
هامش
( 1 ) . يك كلمه ناخوانا
( 2 ) . مختارات جرجى زيدان فى فلسفة الاجتماع و العمران ، قاهره ، مطبعة الهلال ، 1919 م . وى از صص 134 تا پايان كتاب به تفصيل دربارهء وضعيت زنان ، آموزش دختران ، مسأله حجاب و جز آنها سخن گفته است .