حرمت زينتهاى ظاهره از قبيل چادر و نقاب و چاقچور يا جورابهايى كه در اين ايّام رسم شده ؛ به شرط آنكه جوراب بدننما نباشد و سفيدى و لطافت ساق پاى خانمها از خلل و فرج آنها نمايان نباشد . و امّا آنچه بعضى توهّم كردهاند كه نظر به نفس زينت حرام نيست و مثل آن مثل پارچه و لباسهايى است كه درب دكانها ديده مىشود ، جوابش همان است كه صاحب كنز العرفان فرموده و صاحب كشاف هم قريب به همين مىفرمايد . بديهى است كه نظر به زينتهاى داخليهء زن از قبيل گردنبند ، سينهريز و دستبنده و خلخال مستلزم نظر به مواقع آنها است . پس از اين جهت ، نظر به آنها حرام شد و زنها را نهى كردهاند از ابراز و اظهار آنها . و از اين جمله دروغ و خدعه و تزوير صاحب مقاله به خوبى مكشوف افتاد .
جملهء دوم : صاحب مقاله مىنويسد : علاوه ، در جواهر الكلام حديثى است از حضرت صادق عليه السلام و جابر كه دليل بر عدم وجوب حجاب [ به معناى پوشاندن وجه و كفّين ] است ؛ و آن اين است كه شخصى از حضرت سؤال مىكند : چه چيز از براى مرد نامحرم حلال است كه به زن نامحرم نگاه كند ؟ مىفرمايد : صورت ، دست و پا . « 1 » باز دنبالهء همين حديث از قول جابر مىگويد كه با رسول خدا ( ص ) وارد شديم بر فاطمه سلام الله عليها ؛ ديدم صورت فاطمه مثل زير شكم ملخ زرد بود . « 2 » اگر حجاب واجب بود ، لا بد فاطمه از جابر رو مىگرفت . پس معلوم است واجب نبوده الى آخر .
الاسلام : نمىدانم صاحب مقاله خود را مجتهد مىداند يا مقلّد ؛ اگر مقلّد است او را حقى نباشد در ادلّهء احكام نظر كرده ، جرح و تعديلى كند و هر چيزى كه موافق مذاق و مسلك اوست ، اختيار كند ، بلكه بر او واجب است به فتواى مجتهد حىّ اعلم رجوع كرده ، آنچه فتوى دهد عمل نمايد ؛ و اگر خود را مجتهد مىداند ، چرا ادلّهء قائلين به وجوب حجاب را كه صاحب جواهر و ساير اساطين فن - رضوان الله عليهم اجمعين - ذكر فرمودهاند ، متعرّض نشده ، در مقام نقض و ابرام برآيد . صاحب جواهر پس از نقل قول به جواز نظر به صورت و كفّين و بيان دليل آن قول ، قول به عدم جواز را نقل مىفرمايد و قريب يك صفحه از كتاب جواهر الكلام را به ذكر ادلّه و اخبار اين قول اختصاص داده . « 3 » خلاصهء فرمايشات آن مرد بزرگ آن است كه مىفرمايد ، اين قول را علّامه و ديگران اختيار كردهاند به جهت اطلاق آيهء غضّ بصر ؛ و معلوم بودن آنكه زن عورت است ، بلكه در كنز العرفان است كه علما اتّفاق
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 5 ، ص 521 ؛ وسائل ، ج 20 ، ص 201 : انّه سئل ما يحلّ للرجل أن يرى من المرأة اذا لم يكن محرما ؟ قال : الوجه و الكفان و القدمان .
( 2 ) . كافى ، ج 5 ، ص 528 - 529
( 3 ) . جواهر الكلام ، ج 29 ، صص 76 - 78