و امّا خصوصيّت خميس و اربعاء ، پس سرّ آن است - و اللّه يعلم - كه : عبادت در زمان سعد ، « اسعد » است و روز پنجشنبه تعلّق به مشترى دارد - كه سعد اكبر است - چه ، ايّام و ليالى هفته ، هر يك تعلّق به يكى از هفت سيّاره دارد كه اين تركيب مشعر است : « سرخ ديهل روز ديهل سرخ شب » كه از حروف آخر اسماء عربيّه آنها تركيب شده . پس ، بايد آدمى مراقب از سعادت و فيروزى روح به علم و عمل ياد آورد ، از باب تطبيق « معنى » و « صورت » و همچنين در شب كه افطار مىكند ، خلافت را به نظر آرد . چه ، شب جمعه متعلّق است به قمر - كه خليفهء شمس است - قال اللّه - تبارك و تعالى - :
« إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً »
« 1 » و ايضا :
« يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ »
« 2 » و در زيارت ائمه عليه السّلام مىخوانى كه : « السّلام على خلفاء اللّه و احبائه » . بيت
اى خليفه زادهء بىمعرفت * با پدر ، در معرفت شو هم صفت
و « اربعا » تعلّق به عطارد دارد كه كوكب اهل حساب است . پس ، بايد حساب نفس را برسد ، بلكه به مضمون : « حاسبوا أنفسكم قبل أن تحاسبوا » « 3 » ، سالكين شب ، به شب حساب ، هر روز نفس را مىرسند كه « محاسبه » و « مراقبه » از مقامات سلوك و كيفيّت حساب جاى ديگر مشروح است .
و شب پنجشنبه - كه شب افطار صوم اربع است - چون تعلّق به شمس دارد كه « مثال اللّه » است ، در سماوات و مراقب صفائى پيدا كرده به رياضت در روز بايد به ياد آرد تو فيه خداوند سريع الحساب ، حساب كلّ را به اينكه ممكنات :
« كَسَرابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً حَتَّى إِذا جاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئاً وَ وَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسابَهُ »
« 4 » به وجهى ، چون انوار كواكب در نهار كه مقهورند در نور شمس ، و در همه اصقاع و بقاع عالم ظهور و اظهار از شمس است ، بلكه در شب هم به ظاهر از خليفه بود و در حاقّ واقع از شمس بود ، خليفه كه به صفت مستخلف است بينونت عزليّه از او ندارد .
مثنوى
هامش
( 1 ) - بقره / 82 .
( 2 ) - ص / 25 .
( 3 ) - « بحار الانوار » ، ج 70 / 73 و ج 71 / 265 .
( 4 ) - نور / 39 .