است و بايد قضا كند و اگر مسافر ، به بلده آيد و مريض صحّت يابد ، پيش از زوال ، و افطار نكرده باشند ، پس واجب است كه نيّت صوم كنند ، آن روز را .
سرّ : در اشتراط صوم به كمال صورى ، اشارت است به اشتراط كمال معنوى كه معرفت حق است و هر چند معرفت اجمالى باشد كه بسيار از دهان بستگان را - چون حيوانات - مىبينى كه استكمالى براى ايشان نمىشود با اين ، چون سگان و بهايم . پس ، « عمل » ، « علم » مىخواهد ، و ذكر مشفوع به فكر بايد .
و اشتراط طهارت صورى در زنان و مردان از جنابت و غير آن ، اشارت است به طاهريّت و حنفيّت از « كفر » و « شرك » كه قذارت باطنيّهاند در مردان و زنان ، و عدم سفر ، توسعه است از رحمت واسعهاش كه فرموده است :
« يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ »
. « 1 » چه ، جاى مرض و مظنّهء ضرر كه :
« ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ »
« 2 » چه ، اين بدن ، چون مركبى است ، يا چون سفينهاى است براى نفس ، و بايد با اين ، راهى بپيمايد و از اين درياى مر مالح ، به ساحل نجاتى برسد .
پس ، اهمال در كار بدن ، جايز نيست عقلا و شرعا ، و حفظ بدن واجب است و نفس به بدن و قواى بدن مستكمل مىشود : « من فقد حسّا فقد علما » « 3 » ، اين است كه اهل رياضت از صاحبان علم ، غذاى « قليل الكميّه » و « كثير الكيفيّه » گفتهاند ، و در عوض ، ترك حيوانى مزوّرات مدهنه به ادهان « لوز » و « جوز » و « كنجد » گفتهاند ، و همچنين ، تدهين رأس و بدن ، به ادهان طيبه و تطيّب به روايح عطره ، كل بعد از اصل كار كه دوام ذكر خدا با قلب و زبان و قطع علايق و عوايق بالكلّيه است .
مسألة : كفّارهء افطار در يوم رمضان ، آزاد كردن بندهاى است ، يا روزه گرفتن دو ماه پى در پى ، يا اطعام شصت مسكين
، و بعضى به « ترتيب » قائلاند و اوّل اشهر است .
هامش
( 1 ) - بقره / 181 .
( 2 ) - حج / 77 .
( 3 ) - « قواعد كلى فلسفى » ، ج 2 / 435 - 442 . مىتوان ادّعا نمود كه : اكثر حكماى اسلامى ، بلكه همهء آنها ، مفاد اين قاعده را پذيرفته و در برخى موارد ، آن را مورد استناد قرار دادهاند . در خصوص اين قاعده ، همچنين نگاه كنيد به : « فوائد » ، منوچهر صدوقى ، گفتار شماره 33 / 178 .