معرفت است : « خلقت الخلق لكى اعرف » « 1 » ، و اين منافى نيست ، با آنكه محقّقين حكما و عرفا گفتهاند كه : علّت غائيّهء خلق عالم ، عين علّت فاعليّه است ، و فعل اللّه ، معلّل به غرض نيست و الّا استكمال بر حق لازم آيد ، زيرا كه مراد از معروفيّت او براى خلق ، معروفيّت به علم حضورى است كه « عارف » فانى در « معروف » شود .
پس ، علّت فاعليّهء انسان كبير ، همان علّت غائيّهء آن است و « تحصيلى » نيست ، « حصولى » است و اگر خواهى ، بگو : علت فاعليّه است ، به حسب وجود نفسىاش و علّت غائيّه است ، به حسب وجود رابطىاش به ما ، ولى ربط او ، اضافه و نسبت مقوليه نيست ، بلكه اضافهء اشراقيّه است : « و لا معنى فى ذاته سوى صريح ذاته عالميّة كان او معلومية » .
مسألة : ستر عورت ، واجب است
بر مرد در نماز ، و در زن ، جميع بدنش عورت است و بايد بپوشد ، مگر وجه و كفين را ، و جايز نيست نماز در جلد مردار و نه در جلد غير مأكول الّلحم و هر چند تزكيه شده باشد ، و نه در پشم و مو و كرك آن ، و نه در لباس مغضوب و نه در نجس ، غير نجاست معفوّ در نماز ، و نه در حرير محض « 2 » براى مرد .
سرّ : « شريعت » ، لباس است و « طريقت » و « حقيقت » كه معنى نماز است ، بدون اين لباس جايز نيست . آيا جميلهء بىپرده على رؤوس الاشهاد ، بجاست و كشف عورت رواست ؟ :
« وَ لِباسُ التَّقْوى ذلِكَ خَيْرٌ »
. « 3 » و شريعت ، مشوب به هواها ، و از جهت تعمير دنيا و تقويت جنبهء نفسانى به البسهء غير جائز الصّلاة مىماند . ديگر ، عورت عيوب است . فى الدّعا : « انت السّاتر عورتى و الآمن روعتى » . « 4 » ذنوب را ، بايد به كسوت توبت و انابت سرّ كرد و قوّه و استعداد را به فعليّت و نقص امكان را و لوث ماهيّت امكانيّه را به لوذ به وجوب و اضافه وجود را به ما سوى ، به فناء فى
هامش
( 1 ) - « تفسير مثنوى » ، ج 14 / 78 و ج 2 / 359 - 361 و 356 ، و « بحار الانوار » ، ج 87 / 199 و 344 .
( 2 ) - يعنى : ابريشم خالص .
( 3 ) - اعراف / 25 .
( 4 ) - « بحار الانوار » ، ج 98 / 100 .