كتب ، بر اقوال سابقه لازم آيد ، آوردهاند ، بر اين لازم نيايد ، چنان كه پوشيده نيست ، بر ناظر در آنها . « 1 »
- جناب صدر المتألّهين - قدّس سرّه - گاه به اتّحاد « مدرك و مدرك » ، و گاه به « انشاء در ادراك » ناطق است ، و تناقضى در كلامش توهّم نشود . چه ، . . . « 2 »
- سبقت گرفتهاند ما را ، از معروفين حكما ، حكيمين متألّهين : شيخ مقتول ، شهاب الدّين سهروردى و حكيم محقّق ، صدر الدين شيرازى - قدّس سرّهما -
- صدر المتألّهين - قدّس سرّه - در اوايل « شواهد ربوبيّه » ، نيكو توفيق فرموده كه :
تباينى كه مشّائين در « وجود » تفوّه كردهاند ، بالعرض ماهيّات است . « 3 »
چيزى كه كمترين شكى در آن وجود ندارد ، اين است كه : سبزوارى ، از پيروان جدّى حكمت متعاليه مىباشد . اين موضوع نيز از ترجيحاتى كه در موارد مورد اختلاف ، در مقدّم دانستن افكار نظام صدرائى از ناحيه او اعمال شده ، قابل درك و تشخيص است . در عين حال ، او در جايى ، « حكمت متعاليه » را با واو عاطفه ، جزو « علوم حقيقيّه » دانسته است : حكمت متعاليه و علوم حقيقيّه . . . « 4 »
بر همين منوال ، تصادفى نيست كه مىبينيم ، هر جا كه نظريّهاى از ملا صدرا در ميان بوده ، از آن به عنوان متقنترين ديدگاه نام برده شده است . « 5 »
تفكيكى انديشى
در جاهايى از « اسرار الحكم » ، سخنانى ديده مىشود كه نشان مىدهد سبزوارى نيز همچون صدارى صاحب « اسفار » ، داراى رگههايى از تفكّرى بوده است كه امروزه در عبارتى كوتاه « تفكيكى انديشى » خوانده مىشود . او طبق نگرهاى كه تنها از اصحاب تفكّر تفكيك سراغ داريم ، از هر انديشهء فلسفى كه حاوى نظرى در برابر نصّ قرآن باشد ، با عنوان « تفلسف » نام برده و آن را بىمحابا و مردود اعلام
هامش
( 1 ) - « اسرار الحكم » - نسخهء مستوفى / 209 .
( 2 ) - همان / 230 .
( 3 ) - همان / 289 و 290 .
( 4 ) - همان / 92 .
( 5 ) - و احكم و اتقن از اينها ، برهانى است كه جناب صدر المتألهين - قدّس سرّه - اقامه نموده . . . همان / 308 .