اختصارگوئى
اختصارگوئى را ، اگر بتوان از ويژگىهاى يك كتاب محسوب داشت ، اسرار الحكم به طور حتم ، داراى اين ويژگى است و رنگ آن ، بارزتر از خصوصيات ديگر مورد مشاهده در اين كتاب است . رعايت اختصار و التزام به اختصار گوئى ، در اين اثر فيلسوف ، چنان واضح و نمايان است كه اگر بنا بر ارائه نمونه باشد ، كار از اختصار گذشته و به درازا مىانجامد . چه ، كمتر بحثى را مىتوان يافت كه سبزوارى در آغاز يا فرجام آن ، اشارهاى به التزام جدّى خود بر خلاصه نويسى نكرده باشد .
پس ، براى شتر « دوازده » نصاب است ، و براى گوسفند « پنج » ، و براى گاو « دو » ، و تفصيل اين نصب و تعيين قدر مخرج و كمّ و كيفيّت اينها ، در كتب مبسوطهء فقه مشروح است ، و ما نيز در « نبراس منظوم » ذكر كردهايم ، و اين جا ، لطايف اعداد نصب را مجملى مىگوئيم . « 1 »
در اين قسمت ، تنها به چند نمونه از مواردى كه خلاصه نگارى « اسرار الحكم » در آنها بازتاب عينى يافته است ، اشارهاى گذار مىكنيم و مىگذريم :
- تحقيق آنكه : قوّت لامسه ، يكى است يا چهار و جماعتى كه از ايشان است شيخ « 2 » ، به اخير قائلاند ، ثمرى چندان ندارد ، خاصّه بناى ما بر اختصار است ، در اين مطالب .
- . . . علامات ديگر نيز هست و اختصار اولى است . « 3 »
- . . . ادلّهء اين مطالب و جرح و تعديل اينها ، در كتب مبسوطه مذكور است و ما اختصار كرديم . « 4 »
- كلام در مدارك جزئيهء باطنه ، اقتضا كند عقد چند فصل بر سبيل اختصار . . . « 5 »
- خلاصه : از مطلب بيرون نرويم . « 6 »
هامش
( 1 ) - همان / ص 556 .
( 2 ) - احتمالا شيخ طوسى مراد است ، چرا كه در لسان فقه ، شيخوخيّت طائفه ، به شيخ طوسى تعلّق دارد .
( 3 ) - « اسرار الحكم » / 112 - نسخه مستوفى -
( 4 ) - همان / 217 .
( 5 ) - « اسرار الحكم » / 218 .
( 6 ) - همان / 387 .