سبزوارى ، از مفاخر جهان اسلام و تشيّع بود . او با وسعت معلومات و احاطه بر آراء و افكار گذشتگان ، و خلاقيّت ذهنى ، حوزههاى علمى اين سرزمين را ، با چراغ علم و معرفتش روشن ساخت . . از دانشمندان پر توان و پركار بود و آثار متعدّدى در « فلسفه » و « عرفان » و « كلام » و « فقه » و « ادب » از او به جا ماند . در ميان همه آثارش ، « شرح منظومهء حكمت » يعنى : « شرح غرر الفوائد » همواره طالبان و هوادارانى فراوان داشته است .
بارى ، سبزوارى در اين كتاب ، فلسفهء مشّاء فارابى و ابن سينا را با فكر اشراقى سهروردى و تصوّف ابن عربى آميخته و در برخورد با انديشههاى فخر الدّين رازى ، به فلسفه خود ، چاشنى « كلام » زده است و افكار فيلسوفان شيعى چون ؛ ميرداماد و صدر الدين شيرازى و عبد الرزاق لاهيجى را مورد نقد و بررسى قرار داده و در همهء موارد ، انديشههاى عقلانى خود را مستند و مستهظر به منقولات ائمه معصومين كرده است . « 1 »
بارى ، سبزوارى از پويندگان و پيمايندگان روش فلسفى صدراست و برخى از اهل تراجم ، وى را اوج حكمت متعاليه دانستهاند :
بايد دانست كه حاج ملا هادى سبزوارى ، نقطهء اوج فلسفهء شيعى دوازده امامى ، يعنى : حكمت متعاليه است . . . حاج ملا هادى سبزوارى ، مكتب فلسفى مستقلى تأسيس نكرد ، بلكه در فلسفه ، تابع و پيرو حكيم بزرگ صدر المتألّهين شيرازى معروف به ملا صدرا و در حقيقت ، مهمترين شارح آثار ، و بهترين مفسّر آراء اوست . « 2 »
هامش
( 1 ) - « شرح غرر الفوائد » ، معروف به : « شرح منظومهء حكمت » ، ترجمه از عربى به انگليسى مهدى محقّق و پروفسور ايزتسو . چاپ اول 1370 انتشارات دانشگاه تهران / 3 و 4 . از همين مجموعه ، « گنجينه انديشههاى سبزوارى » چاپ شده است ، با اين آثار : 1 - « تعليقه بر شرح منظومه سبزوارى » .
2 - « بنياد حكمت سبزوارى » ، با ترجمهء فارسى مجتهدى .
3 - ترجمه انگليسى بخش « امور عامّه » ، مهدى محقق و ايزتسو .
4 - « الاهيّات بمعنى الاخصّ من شرح غرر الفوائد » ، محقّق .
( 2 ) - « احوال و افكار ملا هادى سبزوارى » / 93 .