او پيش از آن ، در زادگاهش مقدّماتى از درسهاى اسلامى را فرا گرفته بود . « 1 »
با نظر به اينكه پسر عمّش ، زاهدى صاحب ورع بود ، كردارهاى او ، در شخصيت سبزوارى تأثير گذاشت و به دنياى « رياضت » قدم نهاد و راه « تهذيب نفس » در پيش گرفت . در عين حال كه به خودسازى مىپرداخت ، آموختن فقه و اصول و ديگر فنون اسلامى را نيز با جديّت دنبال مىكرد ، و چنين بود كه به گاه بيست سالگى ، در ميان اقران خود اشتهار يافت .
از آنجا كه به معارف الهى ، اشتياقى خاص داشت ، مشهد را به قصد اصفهان - كه داراى كانونى عقلى و فلسفى بود - ترك كرد و با حضور در جلسات دروس حكمت ، از فيلسوف بزرگ ؛ مولى اسماعيل درب كوشكى اصفهانى بهره گرفت و مولى على نورى - از مدرّسين و شارحين حكمت متعاليه - را درك نمود و استفادههاى شايان برد .
بعد از توقّفى ده ساله ، به مشهد برگشت و به تدريس پرداخت . سالها بعد ، در سال 1250 مقارن با مرگ فتحعلى شاه قاجار ، از راه بندر عباس ، به حج شتافت ، و در راه ، سالى را در كرمان به درنگ نشست ، و آنگاه به سبزوار بازگشت و ادامهء عمر خويش را در زادگاهش سپرى كرد ، در حالى كه به تدريس حكمت اشتغال داشت .
او سرانجام در سال 1289 هجرى ، دار فانى را وداع گفت ، و در زادگاهش نيز به خاك سپرده شد . كسانى كه در سير زندگى سبزوارى دقيق شدهاند ، معتقدند :
سير زندگى و ادوار حيات او ، سه مرحلهء مشخّص دارد ؛ اوّل ، دورهء تحصيلات در مشهد و اصفهان . دوّم ، دورهء رياضيات و تزكيهء روحى در كرمان ، سوم ، دورهء تأليف و تصنيف و تعليم و تربيت در سبزوار . ناگفته پيداست كه از جهت علمى و فلسفى ، بارورترين ادوار زندگى سبزوارى ، آخرين بخش ، يعنى دوره تدريس و تأليف بوده است . « 2 »
بنا به گزارشهاى تاريخى ، سبزوارى مردى عارف مسلك و در عين حال ،
هامش
( 1 ) - « شرح اسماء الحسنى » / 23 .
( 2 ) - « دايرة المعارف تشيع » ، ج 9 / 71 - 77 و « احوال و افكار ملا هادى سبزوارى » / 209 .