و همچنان كه مناط در قصر ، حال رفتن ، به وصول حدّ مذكور است ، همچنان مناط در برگشتن نيز ، همان حدّ است . پس تا به آن حد ، قصر مىنمايد ، و چون به محلّ سماع اذان و ظهور جدران رسد ، نماز را تمام مىكند ، هر چند به منزل خود بلكه به خانههاى شهر نرسيده باشد .
و جمعى از علما در اين مقام ، حكم قصر را باقى مىدانند تا رسيدن به منزل « 1 » نظر به احاديث دالّه بر آن « 2 » و اظهر ، قول اوّل است . ( 1 ) *
هفتم : آن است كه سفر او منقطع به يكى از قواطع ثلاثهى سفر نشده باشد از رسيدن به وطن ، يا قصد اقامهى ده روز ، يا ماندن سى روز متردّد در مكان واحد ؛ چه ، بعد از حصول يكى از اين سه امر ، تمام بر او لازم مىشود .
و مناط در صدق وطن ، عرف است ، و مجرّد ملك داشتن و شش ماه در آنجا ساكن بودن باعث صدق وطن نمىشود .
و ظاهر حديث صحيح « 3 » آن است كه هرگاه كسى را منزلى در جايى باشد و شش ماه در آنجا بماند ، آنجا وطن نسبت به او صدق مىنمايد ( 2 ) * * .
و دور نيست كه مراد به آن ، اقامهى شش ماه در هر سالى باشد ، و حصول توطّن ، نظر به عرف بعيد نيست .
هامش
( 1 ) * احوط جمع است . ( محمّد باقر )
( 2 ) * * مراعات احتياط در اين مقام ، به جمع بين القصر و الاتمام است . ( محمّد باقر )
( 1 ) - ابن جنيد اسكافى و والد شيخ صدوق به نقل علّامهى حلّى در مختلف الشيعة ، ج 3 ، ص 111 ؛ سيد مرتضى در جمل العلم و العمل [ الرسائل الشريف المرتضى ، ج 3 ] ، ض 77 ؛ فيض كاشانى در مفاتيح الشرائع ، ج 1 ، ص 26 ؛ محدّث بحرانى در الحدائق الناضرة ، ج 11 ، ص 412 .
( 2 ) - ر . ك : وسائل الشيعة ، ج 8 ، ص 456 ، باب 2 ابواب صلاة المسافر .
( 3 ) - صحيحهء محمّد بن اسماعيل بن بزيع - التهذيب ، ج 3 ، ص 213 ، ح 520 ؛ وسائل الشيعة ، ج 8 ، ص 494 ، ح 11 ، باب 14 ، ابواب صلاة المسافر .