چنانچه در فرض سابق بيان شد ، و مأمومين ، خود هم مىتوانند كسى را در اين خصوص از ميان خود معيّن نموده ، او را نايب امام قرار دهند ، و نيّت اقتدا را به او نقل نمايند .
و فرقى نيست ما بين اين كه همهى مأمومين متمّ باشند ، يا بعضى متمّ ، و بعضى مقصّر ؛ پس حكم مذكور ، نسبت به متمّين ، جارى است .
و مكروه است استنابهى مسبوق ، و در دو حديث ، نهى از استنابهى كسى كه وقت اقامه حاضر نبوده ، وارد شده است . « 1 »
مسأله : هرگاه بعد از نماز ، مشخّص شود كه امام ، كافر يا فاسق بوده ، نماز مأموم صحيح است ، و بر او اعاده نيست .
و بعضى اعاده را بر او لازم دانستهاند « 2 » و آن ، خالى از ضعف نيست .
و هرگاه كفر يا فسق امام ، در اثناى نماز بر او ، ظاهر شود ، نيّت انفراد مىنمايد ؛ و آن قدر از نماز كه به جا آورده ، صحيح است - چنانچه مختار جمعى از علما است « 3 » - و در اين خصوص ، مستند واضحى به نظر نرسيده .
و احوط آن است كه اگر تا محلّ انفراد ، واجبى از واجبات نماز منفرد از او فوت شده باشد ، بعد از اتمام نماز ، آن را اعاده نمايد ، و اگر چيزى از او فوت نشده باشد ، نماز او دغدغهاى ندارد .
هامش
( 1 ) - التهذيب ، ج 3 ، ص 42 ، ح 146 ؛ الفقيه ، ج 1 ، ص 262 ، ح 1193 ؛ وسائل الشيعة ، ج 8 ، ص 379 ، ح 2 و 3 ، باب 41 ، ابواب صلاة الجماعة .
( 2 ) - ابن جنيد اسكافى و سيد مرتضى به نقل علّامهى حلّى در مختلف الشيعة ، ج 3 ، ص 70 .
( 3 ) - از آن جمله : شيخ طوسى در المبسوط ، ج 1 ، ص 154 ؛ شهيد اوّل در ذكرى الشيعة ، ج 4 ، ص 389 ؛ ابن فهد حلّى در الموجز الحاوى ( الرسائل العشر ) ، ص 111 ؛ شهيد ثانى در روض الجنان ، ج 2 ، ص 983 ؛ محقّق اردبيلى در مجمع الفائدة و البرهان ، ج 3 ، ص 271 و ر . ك :
مفتاح الكرامة ، ج 10 ، ص 274 .