كه در نماز باشم ، پس حمد نمايم خدا را ، و صلوات فرستم بر نبى صلّى اللّه عليه و آله
فرمودند : بلى .
و نيز فرمودند كه : چون عطسه نمايد برادر تو - يعنى برادر دينى - و حال آن كه تو در نماز باشى ، پس بگو : « الحمد للّه و صلّى اللّه على نبيّه و آله » ، هر چند ما بين تو و صاحب تو ، دريا فاصله باشد « 1 » .
و روايات مسطوره ، اشعارى به اختصاص حكم مذكور ، به شنيدن عطسهء برادر ايمانى دارد ، پس در سماع عطسهء كافر و مخالف ، جارى نخواهد بود . بنابراين وجه ، عموم حكم ، نسبت به ايشان ، خالى از تأمّل نيست .
و از آن جمله تسميت عاطس است ، بنابر مشهور بين الاصحاب « 2 » .
و مراد به آن ، دعا از براى عطسه است به قول « يرحمك اللّه » و نحو آن .
و از آن جمله ، جواب تسميت است ، هرگاه مصلّى عطسه كند ، و ديگرى او را تسميت نمايد ، پس او در جواب ، بگويد : « يغفر اللّه لكم و يرحمكم » يا « يهديكم اللّه و يصلح بالكم » و نحو آن .
و بعضى از متأخّرين علما ، مايل به وجوب جواب تسميت شدهاند « 3 » و مشهور ، استحباب است .
و على اىّ حال ، بنابر استحباب تسميت در نماز ، بىشبهه جواب آن ، راجح خواهد بود ، ليكن در نظر قاصر ، تأمّلى در جواز تسميت ، و جواب آن در نماز است ؛
هامش
( 1 ) - الكافى ، ج 3 ، ص 366 ، ح 3 ؛ وسائل الشيعة ، ج 7 ، ص 271 - 272 ، ح 3 باب 18 ، ابواب قواطع الصلاة .
( 2 ) - ر . ك : ذخيرة المعاد ، ص 367 ؛ الحدائق الناضرة ، ج 9 ، ص 93 .
( 3 ) - محدّث بحرانى در الحدائق الناضرة ، ج 9 ، ص 92 ؛ سيد على طباطبايى در رياض المسائل ، ج 3 ، ص 303 - 304 ؛ محقّق نراقى در مستند الشيعة ، ج 7 ، ص 65 .