و بعضى از علما ، جواب سلام را در نماز ، به صيغهء « سلام عليكم » معيّن دانستهاند ؛ هر چند سلام را به غير آن صيغه ، نموده باشند « 1 » و آن ضعيف است .
و بعضى جواب را به « عليكم السّلام » نيز تجويز نمودهاند « 2 » و آن نيز ضعيف است .
و هرگاه غير مسلم ، در نماز سلام كند ، و جواب او را واجب ندانيم ، جواب او در اين مقام ، جايز نخواهد بود .
و هرگاه جواب او را در غير نماز ، به طريقى كه مقرّر است ، لازم دانيم ، در وجوب جواب ايشان در نماز ، تأمّل است و دور نيست كه مستفاد از بعض روايات ، عدم وجوب باشد . « 3 » .
پس بناء عليه ، جواب ايشان در نماز جايز نخواهد بود .
و وجوب جواب سلام ، بر سبيل فور است ، چه در نماز ، يا خارج از نماز باشد .
و مراد به آن ، فوريّت عرفى است ، چنانچه بعد از تحقّق سلام ، بدون فاصله معتد به ، جواب گويد .
و فصل قليل ، كه منافى عرفى با فور نباشد ، مانعى ندارد ؛ چون نفس كشيدن ، و كلمه ، بلكه آيه را تمام نمودن ، هرگاه طولى در آن نباشد كه مخلّ به فور شود ؛ و هرگاه در اواخر نماز بر او سلام نمايند ، چنانچه هرگاه نماز را به اتمام رساند ، و جواب دهد ، منافى با فوريت آن نباشد ، تأخير جواب مانعى ندارد . و هرگاه در همان موضع ، قبل از اتمام نماز ، جواب دهد ، و بعد نماز را سلام دهد ، ظاهر اطلاق ادلّه نيز ، جواز است .
هامش
( 1 ) - سيد على طباطبايى در رياض المسائل ، ج 3 ، ص 304 .
( 2 ) - ابن ادريس حلّى در السرائر ، ج 1 ، ص 236 .
( 3 ) - ر . ك : وسائل الشيعة ، ج 12 ، ص 77 - 80 و ص 82 - 83 باب 49 و 53 ، كتاب العشرة .