و ظاهر جمعى از علما « 1 » جواز انخفاض محلّ سجود است مطلقا .
و از بعض روايات معتبره منع از انخفاض محلّ سجود زياده بر قلّت آجر مستفاد مىشود « 2 » ؛ چنانچه مختار جمعى از علما « 3 » است ؛ و آن خالى از قوّت نيست .
و افضل - بلكه احوط - مساوات موقف ، با محلّ جبهه است ، چنانچه حديث صحيح بر آن دلالت دارد . « 4 »
و در حكم مذكور ، فرقى ما بين ارض منحدره و غير آن نيست ( 1 ) * .
و آن چه مذكور شد در حال اختيار است ، و امّا در حال ضرورت ، پس ارتفاع و انخفاض محلّ جبهه به قدرى كه ضرورت به آن مندفع شود ، مانعى ندارد .
و هرگاه امر داير ما بين ارتفاع و انخفاض شود ، احوط ، ترجيح انخفاض است .
بلى ، اگر مقدار انخفاض زايد بر قدر ارتفاع باشد ، بايد ارتفاع را مقدم دارد ؛ بنا بر آن كه مراعات عدم انخفاض نيز لازم باشد .
و حكم مذكور در جبهه نسبت به ساير مساجد جارى نيست ؛ پس اگر زايد بر قدر مذكور ارتفاع يا انخفاض در بعضى از آنها حاصل شود مانعى ندارد .
هامش
( 1 ) * على الاحوط . ( محمّد باقر )
( 1 ) - شيخ طوسى در المبسوط ، ج 1 ، ص 115 ؛ علّامهى حلّى در تذكرة الفقهاء ، ج 3 ، ص 189 و ارشاد الاذهان ، ج 1 ، ص 255 ؛ محقّق نراقى در مستند الشيعة ، ج 5 ، ص 273 .
( 2 ) - صحيحهء عبد اللّه بن سنان - التهذيب ، ج 2 ، ص 313 ، ح 1271 ؛ وسائل الشيعة ، ج 6 ، ص 358 ، ح 1 ، باب 11 ، ابواب السجود .
( 3 ) - شهيد اوّل در الدّروس الشرعيّة ، ج 1 ، ص 157 و ذكرى الشيعة ، ج 3 ، ص 389 ؛ شهيد ثانى در روض الجنان ، ج 2 ، ص 730 ؛ محقّق ثانى در جامع المقاصد ، ج 2 ، ص 299 و سيد محمّد عاملى در مدارك الاحكام ، ج 3 ، ص 407 .
( 4 ) - صحيحهء عبد اللّه بن سنان ، ر . ك : الكافى ، ج 3 ، ص 333 ، ح 4 و التهذيب ، ج 2 ، ص 85 ، ح 315 ؛ وسائل الشيعة ، ج 6 ، ص 357 ، ح 1 - باب 10 ، ابواب السجود .