سجده بر ثوب ، بر سجود بر پشت دست ، شايد ظاهر شود ، چنانچه جمعى از علما « 1 » به آن قائل شدهاند و آن ، احوط است و در دلالت روايت بر آن ، تأمّل است .
و بدان كه محلّ سجده بايد مباح باشد ، پس سجود بر مغصوب جايز نيست - به تفصيلى كه در مكان مصلّى گذشت - و بايد پاك باشد ، پس بر نجس جايز نيست ؛ چه نجس العين باشد ، يا متنجّس ، و چه مسرى به مصلى باشد ، يا نه .
[ واجبات سجود ]
و امّا واجبات سجود ، پس آن چند امر است :
اوّل : آن كه سجود بر اعضاى سبعه واقع شود كه اوّل جبهه است - چنانچه مذكور شد - و باقى ، كفّين و ركبتين و ابهامين رجلين است .
و بعضى از علما « 2 » بدل كفّين مفصل زندين را ذكر نمودهاند ، و آن ضعيف است .
و بعضى « 3 » در عوض ابهامين انگشتان پاها را ذكر كردهاند ، و آن نيز ضعيف است .
و قدر واجب در همهى مذكورات ، مقدار مسمّى است ؛ به اين معنى كه گذاردن
هامش
5 ، ص 351 ، ح 5 ، باب 4 ابواب ما يسجد عليه ؛ فقه الرضا ، ص 114 ؛ مستدرك الوسائل ، ج 4 ، ص 7 ، ح 1 .
( 1 ) - ر . ك : مستند الشيعة ، ج 5 ، ص 264 .
( 2 ) - سيد مرتضى در جمل العلم و العمل ( رسائل شريف مرتضى ، ج 3 ) ، ص 32 ؛ ابن ادريس حلّى در السرائر ، ج 1 ، ص 225 .
( 3 ) - شيخ طوسى در المبسوط ، ج 1 ، ص 112 ؛ ابن حمزه در وسيله ، ص 94 ؛ ابن فهد حلّى در الموجز الحاوى ( الرسائل العشر ) ، ص 81 .