عليه نباشد ، و الّا سجود بر آن دغدغه ندارد ، بلكه كراهت سجود بر آن نيز ثابت نيست .
و سجود بر غير از آنچه مذكور شد ، جايز نيست ، چه از ابعاض مصلّى باشد ؛ چون پشت دست ، و چه از ابعاض ساير حيوانات باشد ؛ چون گوشت و استخوان و مو و پشم و كرك ، و چه از ساير اجسام باشد ؛ چون يخ و برف ، و معادن چون طلا و نقره و مس و قير و نفت و الماس و زمرّد و نحو آنها از معادنى كه از اسم ارض خارج شده باشند .
و از احاديث صحيحه « 1 » جواز سجود بر قير ، وارد شده و آن محمول بر تقيه يا حال ضرورت است ، و امّا بعض معادن كه از اسم أرض بيرون نباشد ؛ چون معدن گچ ، پيش از پختن ، پس سجود بر آن مانعى ندارد ، و در بعضى معادن ، تأمّل است نظر به تأمّل در خروج آن از اسم ارض ؛ چون سنگ مرمر و گل سرشور و نحو آنها .
و آنچه مذكور شد در حال اختيار است و امّا حال ضرورت ، پس سجود بر هر چيز جايز است و ترتيبى ما بين آنها به ظهور نرسيده و از بعض روايات « 2 » تقدم چيزى كه از كتان يا پنبه بافته باشند ، ظاهر مىشود و از بعض روايات « 3 » تقدم
هامش
( 1 ) - صحيحهء معاوية بن عمّار ، استبصار ، ج 1 ، ص 334 ، ح 1255 ؛ الفقيه ، ج 1 ، ص 176 ، ح 832 ؛ موثقهى معاوية بن عمّار ، التهذيب ، ج 3 ، ص 295 ، ح 895 ؛ حسنهى ابراهيم بن ميمون ، الفقيه ، ج 1 ، ص 291 ، ح 1324 ؛ صحيحهء منصور بن حازم ، الفقيه ، ج 1 ، ص 292 ، ح 1325 ؛ وسائل الشيعة ، ج 5 ، ص 354 - 355 ، ح 4 / 5 / 6 / 7 / 8 ، باب 8 ابواب ما يسجد عليه .
( 2 ) - التهذيب ، ج 2 ، ص 308 ، ح 1248 ؛ وسائل الشيعة ، ج 5 ، ص 351 - 352 ، ح 7 - باب 4 ، ابواب ما يسجد عليه .
( 3 ) - التهذيب ، ج 2 ، ص 306 ، ح 1204 ؛ استبصار ، ج 1 ، ص 333 ، ح 1249 ؛ وسائل الشيعة ، ج